Zamek w Starych Tarnowicach. Renesansowy zamek w Tarnowskich Górach
Zamek w Tarnowskich Górach sięga korzeniami doby renesansu. Władały nim możne rody i miał nawet przypominać zamek na Wawelu! Po II wojnie światowej przez lata był zaniedbany, straszył chaszczami i postępującą ruiną, co nawet z czasów naszego dzieciństwa pamiętamy. Dzięki właścicielowi, który przeprowadził tu szeroko zakrojony remont od wczesnych lat XXI wieku, możemy dziś cieszyć się odbudowanym i udostępnionym do zwiedzania zamkiem! Znajduje się w dzielnicy Stare Tarnowice i stanowi wspaniały kompleks turystyczny, który rozkwitł jak kwiat na wiosnę i stał się magnesem dla mieszkańców i turystów.
Historia zamku w Starych Tarnowicach
Tarnowice to dawna osada, znana już od średniowiecza. Siedzibą tarnowickich panów najprawdopodobniej był gródek znajdujący się obok kościoła Św. Marcina. Do dziś widoczny w terenie jest pagórek, ale nie został on do końca rozpoznany archeologicznie. Założył go rycerz Adam de Tarnowitz. Niestety nie wiadomo, jak długo był on użytkowany. Pewne jest natomiast, że niektórzy panowie dziedziczni, łączący dobra tarnowickie z repeckim, rezydowali w siedzibie w Reptach.
Ród Wrochemów - budowniczy zamku
Zmieniło się to w II połowie XV wieku, kiedy Repty wraz z Tarnowicami znalazły się w posiadaniu rodu Wrochemów, wywodzącego się z terenów księstwa bytomskiego. Udokumentowana genealogia rodu zaczyna się na przełomie XV i XVI wieku, od Kaspra Wrochema. Jego krewnym był Piotr Wrochem, budowniczy tarnowickiego zamku.
Zamek w Starych Tarnowicach pochodzi z połowy XVI wieku, a dokładniej z lat 1520-1570. Data widoczna na portalu wejściowym to 1545. To moment w historii dziejów, kiedy rodziło się też miasto Tarnowskie Góry. A sam zamek stanął w Tarnowicach, od których miasto wzięło nazwę. To tutaj zgodnie z legendą kmieć Jan Rybka znalazł pierwszą bryłkę kruszcu, co zapoczątkowało gorączkę srebra i dzięki czemu wkrótce wyrosły Tarnowskie Góry, które Tarnowice wchłonęły jako dzielnicę, ale dopiero w XX stuleciu.
Przez wieki możne rody panowały w tej rezydencji. Za czasów panowania Piotra Wrochema bogacącego się na górnictwie, zamek był najokazalszą budowlą w okolicy, reprezentującą styl renesansowy. Początkowo był budowlą trójskrzydłową, z otwartym dziedzińcem na północ oraz wieżą w narożniku południowo-wschodnim. Zamek ten pozostał siedzibą Piotra Wrochema i jego rodu aż do początków XVII wieku
Zobacz nasz ranking: 25 nieoczywistych zamków i pałaców w Polsce!
Rodzina Ohm Januszewska
W owym XVII stuleciu Wrochemowie sprzedali tarnowickie dobra ziemskie wraz z zamkiem Baltazarowi Ohm Januszewskiemu. Był on też właścicielem zabranych cystersom repeckich dóbr Opatowic i Pniowca. Podobnie jak poprzedni panowie dziedziczni dóbr tarnowickich, także Balcer Ohm oraz jego następcy otaczani byli poważaniem. Balcer Ohm pełnił urząd starosty ziemskiego bytomskiego w latach 1634-1643. Niestety 7 października 1643 roku, kiedy Bytom był atakowany przez wojska szwedzkie, Baltazar został zamordowany. Do dziś krążą podania o snującym się o północy po tarnowickim zamku duchu starosty Balcera, jak i o widmach żołnierzy szwedzkich strzegących ukrytego skarbu w zamkowych pomieszczeniach. Wcześniej, w 1630 roku, Balcer Ohm odkupił od Barbary Szamberg Meysingerowej sołectwo w Tarnowicach. Po jego tragicznej śmierci spadkobiercami zostali Paweł, następnie Wacław, zaś w 1664 roku jego córka Anna Felicjana Ohm.
I tak zaczęło się w Tarnowicach panowanie Anny Felicjany i jej męża Kaspra Huntera z Grandon, dziedzica Rept. Był on szkockim szlachcicem, który na Górnym Śląsku mial wiele posiadłości, w tym Siemianowice, Bytków, Opatowice, Szałszę i Czekanów. Dzierżył urząd starosty ziemskiego bytomskiego. Kiedy zmarł, majątkiem zarządzała wdowa Anna Felicjana von Hunter z rodu Ohm.
Zawirowania rodowe na Tarnowicach
W 1700 roku Jerzy Güsnar odkupił część majątku od rodziny Ohm Januszewskich, a w 1721 Anna Felicjana odsprzedała pozostały majątek w Tarnowicach i Opatowicach Ewie Elżbiecie Skrońskiej herbu Tarczła. Tak Tarnowice zostały podzielone pomiędzy dwie rodziny. W 1726 roku posiadłość tę kupił Marcin de Löwenkron, patron kościoła św. Marcina. Zmarł niewiele później, bo w 1731 roku. Już rok później jego syn Tomasz 28 listopada 1732 roku odsprzedał dobra tarnowickie oraz opatowickie Jerzemu Józefowi Güsnar. W roku 1766 posiadaczką dóbr została Elżbieta de Jangred, a następnie zarządcą majątku został jej mąż, który zmarł 20 września 1775 roku.
W 1780 roku posiadłości nabył Krzysztof Fryderyk Koschutzki, a niedługo później tarnowickie dobra przeszły w posiadanie Karola Erdmana Larysza, który dzierżył je w latach 1784-87. Był przedstawicielem starej, rycerskiej rodziny od wieków związanej z Górnym Śląskiem. Pomiędzy 1787 a 1791 rokiem dobra tarnowickie posiadał Jan Daniel Neugebauer, ale sprzedał majątek Janowi Bogumiłowi Büttner.
Ród Henckel von Donnersmarck na zamku w Starych Tarnowicach
Około 1820 roku zamek i dobra tarnowickie przeszły w posiadanie rodu hrabiów von Donnersmarck, za sprawą Karola Łazarza Henkel von Donnersmarck ze Świerklańca. Pod jego rządami dokonano licznych modernizacji i importu nowoczesnych maszyn z Anglii. Dzięki temu posiadłości w Tarnowicach i Reptach rozwijały się, przynosząc coraz większe korzyści. Następcą Karola Łazarza został w 1854 roku jego syn hrabia Guido Henckel von Donnersmarck. Najprawdopodobniej w okresie panowania rodu Henckel von Donnersmarck wokół zamku wyrosły zabudowania gospodarcze - spichlerz dworski oraz obora i stodoła. Wtedy też zamknięto czworobok zamku poprzez dostawienie skrzydła północnego. W 1916 roku, po śmierci Guidona majątek przeszedł w ręce jego syna Krafta. Tak Kraft Henkel von Donnersmarck stał się ostatnim panem na zamku w Tarnowicach, aż do roku 1945, kiedy stracił cały majątek i musiał uciekać.
Najnowsza historia zamku
Po II wojnie światowej zamek został znacjonalizowany i stał się własnością PGR-u. Z czasem popadł w ruinę. Oryginalne wyposażenie zostało częściowo zniszczone, ale też w dużej mierze rozkradzione, również przez mieszkańców. Zły stan rzeczy i popadanie obiektu w ruinę trwało do początku XXI wieku.
31 maja 2000 roku kompleks kupiło małżeństwo Krystyna i Rajner Smolorz, którzy zdecydowali się zaopiekować się tym majątkiem i podjąć jego rewitalizacji. Rodzina przeprowadziła rekonstrukcję i remont zakrojone na szeroką skalę. W 2005 roku powstała Fundacja Kompleks Zamkowy Tarnowice Stare, której celem było przeprowadzenie renowacji, a po jej zakończeniu opieka nad zabytkowym obiektem. W 2011 roku odbyło się uroczyste otwarcie wnętrz zamku i od tamtej pory zamek udostępniony jest dla turystów. Dzięki temu zamek znów stanowi zacną budowlę, która zaprasza gości i podnosi walory turystyczne miasta.
Zwiedzanie zamku w Starych Tarnowicach
Zamek w Starych Tarnowicach stoi przy drodze biegnącej do Gliwic przez Zbrosławice, czyli ulicy Pyskowickiej. Niedaleko kościoła Św. Marcina. Zamek można zwiedzać, ale wcześniej warto przedzwonić i sprawdzić godziny dostępności 537-877-904. Obejście jest otwarte bez opłat, nawet na dziedziniec zamkowy można wejść bez biletu w godzinach otwarcia. Płatne są jedynie wnętrza, które zwiedza się z przewodnikiem.
Wśród eksponatów można zobaczyć makietę całego kompleksu, meble z epoki, elementy uzbrojenia historycznego czy piękne stropy, w większości zrekonstruowane. Wiele jest zdobnych i ładnie malowanych, ale najefektowniejszy jest strop w największej sali, który wzorowany był stropem z wawelskimi głowami z Krakowa. Spore wrażenie robi Biblioteka pełna zabytkowych ksiąg, niestety można je oglądać jedynie zza szklanej ściany. Na zamku odbywają się imprezy plenerowe i koncerty.
Szkoła magii i czarodziejstwa w zamku w Tarnowskich Górach
Bardzo często na zamku odbywa się zwiedzanie dla dzieci w formule Harry'ego Pottera, kiedy dzieci wkraczają w świat magii i czarodziejstwa. To ciekawe przeżycie dla młodych turystów.
Folwark - Restauracja Renesans i hotel
Ciekawie zaaranżowany i wykorzystany jest też folwark. Zabytkowa masztalarnia, czyli stajnia stała się w stylową Restauracją Renesans (wcześniejsza nazwa to Gospoda u Wrochema). Obora została zmieniona w elegancki hotel, a obejście zdobią porozrzucane tu i ówdzie rzeźby. Odremontowane zostały także Spichlerz oraz Stodoła. Warto odwiedzić ten wspaniały kompleks zamkowy będąc w Tarnowskich Górach.
Atrakcje w okolicy - kościół Św. Marcina
W okolicy warto odwiedzić też inne atrakcje, np. kościół Św. Marcina. Tak naprawdę to dwie świątynie stojące obok siebie. Obie są zabytkowe, ale ten mniejszy stojący dziś w cieniu nowszej budowli, tzw. Stary kościół św. Marcina, jest najstarszą istniejącą świątynią w Tarnowskich Górach. Jego wieża powstała w 1400 roku, ale parafię utworzono tu w 1415 roku. Pierwotna świątynia jest więc gotycka i początkowo składała się z wieży, prostokątnej nawy, prezbiterium oraz zakrystii i kruchty. Do dziś średniowieczne cegły i metalowe drzwi można zobaczyć w świątyni. Obecny kształt kościoła to efekt barokowej przebudowy dokonanej w 1707 roku. Jej inicjatorami byli miejscowi dziedzice: rodzeństwo Wacław i Anna Felicjana Ohm – Januszewscy oraz małżonek Anny - Kaspar Hunter de Grandon, którzy rezydowali na zamku. Z tego czasu zachowała się unikalna, barokowa polichromia opowiadająca historię Świętych - Marcina czy też Wacława i Nepomucena.
Park Repecki, tężnia i Sztolnia Czarnego Pstrąga
Za zamkiem i kościołem roztacza się malowniczy Park Repecki, wspaniały na spacery. Na jego terenie znajdziesz całkiem sporą Tężnię Gwarków, która powstała w 2024 roku przy Górnośląskim Centrum Rehabilitacji (GCR). Obok jest też plac zabaw z siłownią na powietrzu i niewielką muszlą koncertową z muralem. Głębiej w Parku natomiast znajdują się rotundy Sztolni Czarnego Pstrąga - Szyb Sylwester i Szyb Ewa. Jeszcze dalej Brama Gwarków, stanowiąca wypływ wód podziemnych do Dramy.
Informacje praktyczne
Zamek w Starych Tarnowicach
Zamek, Hotel, Restauracja Renesans (dawniej Gospoda u Wrochema)
ul. Pyskowicka 39, Tarnowskie Góry
Aktualne godziny zwiedzania i cennik biletów: https://komplekszamkowy.pl
Zwiedzanie z przewodnikiem
Dziedziniec zewnętrzny dostępny bezpłatnie
Parking: bezpłatny
Noclegi w Tarnowskich Górach
Tutaj znajdziesz duży wybór noclegów. Zamawiając nocleg na Booking.com za naszym pośrednictwem wspierasz rozwój naszego bloga, za co z góry dziękujemy! To pomoże nam w dotarciu do wielu ciekawych miejsc, które później chętnie Wam pokazujemy i dzielimy się z Wami naszymi doświadczeniami i informacjami.
Co zobaczyć w okolicy?
Jeśli już zwiedziłeś tę atrakcję, warto wybrać się również do kilku innych ciekawych miejsc w pobliżu. W promieniu 30 kilometrów znajdziesz wiele interesujących zakątków, które mogą urozmaicić Twój pobyt w tej części Polski.
- Sztolnia Czarnego Pstrąga w Tarnowskich Górach, odległość: 1.5 km
- Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach, odległość: 3.1 km
- Jezioro Nakło Chechło, odległość: 8.3 km
- Księża Góra w Radzionkowie, odległość: 8.5 km
- Park w Świerklańcu, odległość: 10.2 km
- Pałac w Siemianowicach Śląskich, odległość: 21.2 km
- Jezioro Pławniowice, odległość: 23.1 km
- Pałac w Pławniowicach, odległość: 24.5 km
- Nikiszowiec w Katowicach, odległość: 29.1 km
- Jezioro Pogoria, odległość: 29.4 km
Mapa z zaznaczonymi atrakcjami
