Kościół Św. Marcina w Tarnowskich Górach. Najstarsza istniejąca świątynia miasta
Kościół Św. Marcina w Tarnowskich Górach to właściwie kompleks dwóch zabytkowych kościołów. Znajdują się obok siebie, w dzielnicy Stare Tarnowice, przy ulicy Niedziałkowskiego. Oba zasługują na uwagę ciekawą bryłą i zacną historią, jednak znacznie bardziej klimatyczny jest stary kościółek, stojący w cieniu kościoła parafialnego. Jego korzenie sięgają średniowiecza i to najstarsza istniejąca świątynia w mieście!
Stary kościół Św. Marcina. Historia i architektura
Tzw. Stary kościół Św. Marcina to najstarszy istniejący kościół w Tarnowskich Górach i jeden z najstarszych zabytków województwa śląskiego. Ta piękna, gotycka świątynia powstała najpewniej jeszcze przed 1400 rokiem w Tarnowicach, dawnej osadzie średniowiecznej. Był to kościół filialny macierzystej parafii św. Mikołaja w Reptach, do której należeli wcześniej mieszkańcy Tarnowic. W 1400 roku wybudowano wieżę, na której umieszczono dwa dzwony. Pierwotnie świątynia składała się z wieży, prostokątnej nawy, prezbiterium oraz zakrystii i kruchty. Fundatorem świątyni był prawdopodobnie ówczesny właściciel wsi, rycerz Sambor de Tarnowitz, krewny Adama de Tarnowitz, który wcześniej założył obok gródek. Parafia pod wezwaniem św. Marcina z Tours, Biskupa i Wyznawcy w Tarnowicach została ustanowiona w 1415 roku przez biskupa krakowskiego Wojciecha Jastrzębca. Ten kościółek był parafialnym aż do XIX wieku, kiedy powstała obok nowa, większa świątynia i przejęła tę rolę.
Obecny kształt kościoła to efekt barokowej przebudowy dokonanej w 1707 roku. Jej inicjatorami byli dziedzice z sąsiedniego zamku w Tarnowicach - rodzeństwo Wacław i Anna Felicjana Ohm – Januszewscy oraz małżonek Anny, Kaspar Hunter de Grandon. W tym czasie prezbiterium kościoła zostało powiększone i zbudowano ceglane sklepienie kolebkowe z lunetami. Ozdobiono je wspaniałymi, barokowymi polichromiami, które podziwiać możemy do dziś. Wówczas powstała też kaplica Św. Anny i Św. Wacława. Z kolei widniejąca naprzeciw kaplica Św. Jana Nepomucena pochodzi z końca XVIII wieku. Cała świątynia jest bardzo cennym zabytkiem, zarówno jeśli chodzi o architekturę z gotyckimi elementami, jak i cenne dzieła sztuki w jej wnętrzu. Jej historia zaświadcza o duchowej kulturze mieszkańców Górnego Śląska na przestrzeni sześciu wieków.
Odkąd obok wyrósł nowy kościół Św. Marcina, czyli na przełomie XIX i XX wieku, stary kościółek stanowi kaplicę cmentarną. Stoi bowiem na terenie parafialnego cmentarza. Od kilku lat działa tutaj Stowarzyszenie Dziedzictwo, które nie tylko dba o zabytek, ale również w wyznaczonych godzinach udostępnia turystom kościół do zwiedzania, a także organizuje tu koncerty.
Zwiedzanie starego kościoła Św. Marcina
Stary kościół Św. Marcina można zwiedzać z przewodnikami Stowarzyszenia Dziedzictwo od maja do października zawsze w ostatnią niedzielę miesiąca o godzinie 17.30. Wizyty w innym terminie trzeba uzgodnić telefonicznie (512-294-741).
We wnętrzu zachwycają barokowe polichromie. To niezwykła rzadkość, że tak efektowne zdobienia sufitu powstały w wiejskim kościółku. Najpewniej reprezentują szkołę krakowską. Przedstawiają wizerunki świętych oraz sceny z życia św. Marcina, Wacława czy też Stanisława. W świątyni znajdowała się jedna z najstarszych kopii Matki Boskiej Piekarskiej z drugiej połowy XVII wieku. Warto zwrócić uwagę na gotycką kropielnicę, wkomponowaną w średniowieczne ściany, zbudowane z kamienia, miejscowego budulca, a obok uwagę przykuwają zacne drzwi z okuciami. Wartość tego obiektu ma nie tylko wymiar materialny, ale także kulturowy i duchowy.
Nowy kościół Św. Marcina
W II połowie XIX wieku niewielki kościółek okazał się niewystarczający dla dużej liczby wiernych, dlatego wybudowano nowy, większy kościół. Budowa rozpoczęła się w 1899 roku całodniowym festynem, bo też kościół finansowali i pomagali budować wszyscy parafianie, jak również miejscowi magnaci - Donnersmarckowie, rezydujący wówczas na zamku. Materiały budowlane również pobierano od okolicznych właścicieli ziemskich. Świątynia stanęła w 1901 roku, a na wieży zawieszono 3 dzwony - Jezus, Maria i Józef. Dwa z nich później spotkał tragiczny los, podczas I wojny światowej "Jezus" (600 kg) oraz "Maria" (300 kg) zostały skonfiskowane na potrzeby przemysłu zbrojeniowego.
Obecnie ten neoromański kościół nie odbiega zbytnio od pierwotnego stanu. W elewacjach umiejętnie połączono kamień oraz czerwoną cegłę. Wnętrze kościoła pozbawione jest istotnej wartości artystycznej. Ściany pokrywają polichromie, a w oknach widać dobrze zachowane witraże pochodzące z okresu wznoszenia kościoła. Wszystkie figury w kościele wyrzeźbione zostały w drewnie lipowym, a później zostały polichromowane. Na wieży kościelnej wiszą 3 dzwony z 1957 roku. Nowy kościół Św. Marcina otacza mur z czerwonej cegły, nakryty cementowym daszkiem. Fundament muru tworzą kamienie polne. W mur ten wkomponowano kapliczkę z 1911 roku, tworząca tzw. Ogrójec - scenę Chrystusa modlącego się na Górze Oliwnej.
Rzeźba Gwarka pod kościołem
Przy kościołach Św. Marcina w grudniu 2020 roku stanęła rzeźba Gwarka autorstwa Pana Jerzego Liska. To ósmy z kolei Gwarek w Tarnowskich Górach. Rzeźby dawnych górników przypominają o górniczej historii miasta, a to miejsce jest szczególne, bowiem to właśnie w Tarnowicach odkryto pierwsze złoża kruszcu. To dawna, średniowieczna osada, od której miasto wzięło nazwę i która w XX wieku została wchłonięta przez Tarnowskie Góry jako ich dzielnica.
Atrakcje w okolicy
Kościoły stoją na trasie turystycznej łączącej Sztolnię Czarnego Pstrąga w malowniczym Parku Repeckim z tężnią, Zamek w Starych Tarnowicach i rynek tarnogórski. Blisko stąd również do Kopalni Srebra, będącej obiektem UNESCO, podobnie, jak Sztolnia. Co ciekawe, stary kościółek Św. Marcina jest najstarszym zabytkiem spośród wszystkich tych atrakcji.
Informacje praktyczne
Kościół Św. Marcina
ul. Niedziałkowskiego 2, Tarnowskie Góry (Stare Tarnowice)
Stary kościół Św. Marcina
ul. Niedziałkowskiego, Tarnowskie Góry
Stary kościół jest ogrodzony, obejście dostępne jest przez cały rok
Wnętrze dostępne po kontakcie telefonicznym
tel. 512-294-741, 783-376-789, 507-844-298
https://sdziedzictwo.pl/
Parking: bezpłatny
Noclegi w Tarnowskich Górach
Tutaj znajdziesz duży wybór noclegów. Zamawiając nocleg na Booking.com za naszym pośrednictwem wspierasz rozwój naszego bloga, za co z góry dziękujemy! To pomoże nam w dotarciu do wielu ciekawych miejsc, które później chętnie Wam pokazujemy i dzielimy się z Wami naszymi doświadczeniami i informacjami.
Co zobaczyć w okolicy?
Nie musisz się daleko przemieszczać, aby znaleźć kolejne interesujące miejsca. W promieniu 30 kilometrów czeka na Ciebie wiele atrakcji, które z pewnością wzbogacą Twoją podróż o dodatkowe wspomnienia.
- Sztolnia Czarnego Pstrąga w Tarnowskich Górach, odległość: 1.7 km
- Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach, odległość: 2.6 km
- Księża Góra w Radzionkowie, odległość: 7.9 km
- Park w Świerklańcu, odległość: 9.6 km
- Pałac w Siemianowicach Śląskich, odległość: 20.7 km
- Jezioro Pławniowice, odległość: 23.7 km
- Pałac w Pławniowicach, odległość: 25.1 km
- Nikiszowiec w Katowicach, odległość: 28.7 km
- Jezioro Pogoria, odległość: 28.8 km
- Pogoria III w Dąbrowie Górniczej, odległość: 28.8 km
Mapa z zaznaczonymi atrakcjami
