Tarnów – Perła Renesansu i polski biegun ciepła. Atrakcje, dojazd i parking
Tarnów nazywany Perłą Renesansu to przepiękne, zabytkowe miasto w województwie małopolskim, leżące na wschód od Krakowa. Tarnów określa się również mianem polskiego bieguna ciepła, dlatego warto tu przyjechać nie tylko po to, by podziwiać piękne zabytki, ale także zaznać łagodniejszego klimatu i pospacerować po urokliwym Starym Mieście. Poza Krakowem to właśnie w Tarnowie znajduje się jedno z najcenniejszych skupisk zabytków w południowej Polsce. Są wśród nich renesansowe kamienice, gotycko-renesansowa katedra, pozostałości średniowiecznych murów miejskich, ślad dawnej synagogi, zabytkowe cmentarze i pełne pamiątek zaułki. Tarnów ma również długą i niezwykle bogatą historię, w której przeplatają się wątki polskie, żydowskie, romskie, węgierskie, niemieckie i galicyjskie. To miasto idealne zarówno na jednodniową wycieczkę, jak i weekendowy pobyt. Sprawdź nasz przewodnik o Tarnowie, dowiesz się co warto zobaczyć, jak dojechać do miasta i gdzie zostawić samochód.
Tarnów – położenie, dojazd i parking
Tarnów leży około 80 km na wschód od Krakowa, pomiędzy Bochnią a Dębicą. Miasto położone jest nad rzeką Białą, niedaleko jej ujścia do Dunajca. Dzięki położeniu przy ważnych trasach komunikacyjnych jest łatwo dostępne zarówno samochodem, jak i pociągiem.
Dojazd samochodem - jest najwygodniejszy z Krakowa i Rzeszowa, co zapewnia autostrada A4. Do Tarnowa można zjechać między innymi na węzłach Tarnów-Mościce (około 9 km do centrum) oraz Tarnów-Centrum, a następnie kierować się drogą krajową nr 94 lub ulicami prowadzącymi do centrum. Dawna droga krajowa nr 4, w dużej mierze pokrywająca się z trasą DK94, prowadzi przez miasto od strony Krakowa.
Tarnów ma bardzo dobre połączenia kolejowe z Krakowem, Rzeszowem, Przemyślem, Warszawą i innymi dużymi miastami. Podróż z Krakowa może zajmuje mniej więcej 1 h, zależnie od rodzaju pociągu. Przy okazji warto zwrócić uwagę na sam dworzec kolejowy przy ulicy Dworcowej, bo jest jednym z najpiękniejszych obiektów tego typu w Polsce. Jego efektowne wnętrza i secesyjna architektura sprawiają, że budynek jest atrakcją samą w sobie. W pobliżu znajduje się również dworzec autobusowy, z którego odjeżdżają autobusy dalekobieżne i regionalne. Do centrum Starego Miasta można dojść pieszo albo skorzystać z komunikacji miejskiej.
Parkowanie w centrum Tarnowa jest płatne w dni robocze, od poniedziałku do piątku, w godzinach 8.00–18.00. Opłaty można wnosić w parkomatach, które przyjmują monety oraz płatności kartą. Strefa obejmuje między innymi okolice ulic: Narutowicza, Lwowskiej, Wałowej, Krakowskiej, Słowackiego, Nowego Światu i Kościuszki. Aktualne zasady oraz granice strefy warto sprawdzić przed przyjazdem, ponieważ mogą się zmieniać. Dobrym rozwiązaniem dla osób przyjeżdżających pociągiem lub chcących zostawić samochód na cały dzień jest parking Park & Ride przy ulicy Do Huty, za dworcem kolejowym. Parking płątny jest połączony z dworcem tunelem dla pieszych. W ścisłym centrum najlepiej poruszać się pieszo, ponieważ większość najważniejszych atrakcji znajduje się blisko siebie.
Tarnów atrakcje - co warto zobaczyć. Mapa atrakcji turystycznych
Na poznanie najważniejszych atrakcji Tarnowa wystarczy jeden intensywny dzień. A jaki to będzie zarazem cudowny dzień, wszak tutejsze zabytki urzekają urodą. Jeśli jednak chcesz odwiedzić muzea, zobaczyć cmentarze, wejść do katedry, pospacerować po Parku Strzeleckim i pojechać na Górę Świętego Marcina, najlepiej zaplanować cały weekend. Oto najlepsze atrakcje Tarnowa!
Rynek i renesansowy Ratusz z Galerią Sztuki Dawnej
Zwiedzanie Tarnowa warto rozpocząć od Rynku. To serce Starego Miasta i najlepsze miejsce, aby poczuć atmosferę dawnego grodu Leliwitów. Plac otaczają kolorowe kamienice, z których część zachowała charakterystyczne podcienia. Niegdyś niemal wszystkie budynki przy Rynku miały taki układ, ponieważ podcienia wykorzystywano do celów handlowych. Najważniejszą budowlą placu jest renesansowy Ratusz - prawdziwa perła architektury miejskiej. Jego początki sięgają XV wieku, ale najpewniej była to wówczas budowla drewniana, którą strawił pożar w 1494 roku. Obecny murowany gmach powstawał i był przebudowywany w kolejnych stuleciach. W XVI wieku otrzymał efektowną renesansową formę z wysoką attyką. Dodatkowo zdobią go: unikatowy portal, kamienne maszkarony i jeden z najstarszych w Polsce mechanizmów zegara, ręcznie nakręcanego. Istnienie murowanego ratusza potwierdza dokument z 1526 roku. Obecnie w Ratuszu działa Galeria Sztuki Dawnej, oddział Muzeum Ziemi Tarnowskiej. Można tu zobaczyć dzieła sztuki, portrety szlacheckie, rzemiosło artystyczne i pamiątki związane z dawnymi właścicielami miasta. Uwagę przykuwają też Zbrojownia sarmacka i myśliwska.
Adres: Rynek 1
Muzeum Historii Tarnowa i Regionu - Oddział Muzeum Ziemi Tarnowskiej
W zabytkowych, podcieniowych kamienicach przy Rynku działa Muzeum Historii Tarnowa i Regionu, również element Muzeum Ziemi Tarnowskiej. Wystawa w dwóch renesansowych kamienicach przy północnej pierzei rynku przedstawia dzieje miasta od czasów lokacji po współczesność. Tradycyjne eksponaty połączono z nowoczesnymi rozwiązaniami, dzięki czemu muzeum dobrze sprawdza się również podczas zwiedzania z dziećmi. Jedną z ciekawostek jest specjalny system kasowania biletów. Na zakończenie wizyty można usłyszeć melodię graną przez tarnowskiego kataryniarza. To sympatyczny element, który nawiązuje do miejskiej tradycji i urozmaica zwiedzanie najmłodszym. Ciekawym rozwiązaniem jest spacer po wymalowanej na biało ścieżce, prowadzącej po labiryncie wnętrz kamienic.
Adres: Rynek 20–21
Katedra w Tarnowie - Sanktuarium MB Bolesnej
Katedra Narodzenia Najświętszej Maryi Panny przy ulicy Kapitulnej jest jednym z najważniejszych symboli Tarnowa. Monumentalna bazylika góruje nad Starym Miastem i zachwyca zarówno z zewnątrz, jak i wewnątrz. Powstała w połowie XIV wieku z fundacji Spycymira Leliwity, a w kolejnych wiekach była rozbudowywana i obecną formę zyskała w XIX stuleciu. Najcenniejszymi zabytkami świątyni podniesionej do godności Bazyliki Mniejszej są monumentalne nagrobki rodów Tarnowskich i Ostrogskich. Pomnik nagrobny hetmana Jana Tarnowskiego ma około 13,8 m wysokości i należy do najwyższych renesansowych nagrobków w Europie. Nieco niższy jest barokowy pomnik Janusza Ostrogskiego i jego żony Zuzanny. W katedrze można podziwiać również gotyckie i renesansowe detale, gotyckie stalle, portal gotycko-renesansowy, barokowy ołtarz, liczne epitafia oraz cenne obrazy. Pod świątynią znajdują się krypty grobowe, z których część jest udostępniona zwiedzającym. Świątynia stanowi dziś Sanktuarium MB Bolesnej. Przed katedrą stoi pomnik Jana Pawła II, ustawiony tutaj w 1981 roku.
Adres: ul. Kapitulna 2
Jeśli lubisz zacne katedry, zobacz nasz tekst o Chester w Anglii
Zaułek Diecezjalny - Dom Mikołajowski i Muzeum Diecezjalne
Zaułek Diecezjalny to moim zdaniem najbardziej urokliwy zakątek miasta. Kameralny i klimatyczny, choć położony w samym sercu Tarnowa, przy placu Katedralnym. Kocie łby, niewielkie przejścia i surowe fasady sprawiają, że jest to jedno z miejsc, w których szczególnie mocno czuje się atmosferę dawnego Tarnowa. Stoi tu rząd zacnych domów, z których najbardziej znamiennym jest Dom Mikołajowski. To najstarsza kamienica w Tarnowie, pochodząca z 1524 roku. Pozostałe to Akademiola (pierwsza tarnowska szkoła), Dom Mansjonariuszy i Scholasteria. Razem tworzą malownicze Muzeum Diecezjalne, założone w 1888 roku przez księdza Józefa Babę. To najstarsze muzeum diecezjalne w Polsce, a w jego zbiorach znajdują się między innymi gotyckie rzeźby, malarstwo, tkaniny kościelne i dzieła rzemiosła artystycznego od średniowiecza do XIX wieku.
Adres: Plac Katedralny 5
Cafe Tramwaj w Tarnowie
Cafe Tramwaj przy placu Sobieskiego to jedna z najbardziej charakterystycznych kawiarni w Tarnowie. Lokal mieści się w replice dawnego tarnowskiego tramwaju. Pierwsze tramwaje elektryczne zaczęły kursować w Tarnowie w 1911 roku. Ze względu na czerwony kolor nazywano je „biedronkami”. Dzisiejszy tramwaj powstawał przez kilka lat i zawiera autentyczne elementy pochodzące z dawnych pojazdów. Miejsce jest popularne wśród mieszkańców, przez to czasem trzeba odczekać w kolejce, ale ma to swój urok. Można porozmawiać, wymienić poglądy, poznać się nazwajem i przy okazji dowiedzieć się ciekawostek o okolicy. Tutaj zaznaliśmy klimatu Tarnowa i doświadczyliśmy otwartości jego mieszkańców.
Adres: plac Sobieskiego
Szlak Maszkaronów w Tarnowie
Podczas zwiedzania Tarnowa warto wyruszyć na Szlak Maszkaronów. To jedna z najnowszych i najbardziej oryginalnych atrakcji miasta. Niewielkie, około 30-centymetrowe figurki nawiązują do fantastycznych, kamiennych głów zdobiących renesansowy Ratusz. Są wykonane ze stopów metali i rozmieszczone w różnych punktach centrum. Szlak powstał wiosną 2024 roku, a obecnie skupia kilkanaście Maszkaronów. Są wśród nich:
- Maszkaron Wszechświata / Astronom, Pasaż Odkryć niedaleko rynku
- Bachus, plac Kazimierza Wielkiego
- Maszkaron Ciepła, plac Rybny
- Trefniś, Zaułek Króla Władysława Łokietka
- Maszkaron Młodych, ul. Wałowa
- Strażnik Tożsamości Miasta, Zakątek Spycimira Leliwity
- Strażnik Żywiołów. plac Węgierski
- Wynalazca / Wizjoner, plac Szczepanika
- Duch Teatru, przy Teatrze im. Ludwika Solskiego
- Sprzedawca Marzeń, Amfiteatr Letni
- Żak, przed Akademią Tarnowską
- Przybysz – Nowy Mieszkaniec, plac Sobieskiego
- Zaczytany, ul. Krakowska
- Wiedząca, skrzyżowanie ulic Krakowskiej i Mościckiego
- Filmowiec, przy kinie Marzenie
- Maszkaron Czystej Wody, skwer księdza P. Gajdy
- Zakochane Maszkarony, most nad Wątokiem
Muzeum Etnograficzne w Tarnowie
Muzeum Etnograficzne stanowiące element Muzeum Ziemi Tarnowskiej mieści się przy ulicy Krakowskiej, w XVIII-wiecznym dworku klasycystycznym otoczonym ogrodem z wozami Romów i zabytkowym spichlerzem. Wystawy we wnętrzach Muzeum prezentują kulturę ludową regionu, ze szczególnym uwzględnieniem dziedzictwa Romów. Zbiory związane z życiem i kulturą Romów utworzyły w 1990 roku pierwszą na świecie stałą wystawę poświęconą tej tematyce. Co ciekawe, to właśnie z tego miejsca wyruszał dawniej symboliczny tabor cygański.
Adres: ul. Krakowska 10
Brama Seklerska w Tarnowie, pomnik Bema i mural
Naprzeciwko Muzeum Etnograficznego stoi Brama Seklerska imienia Józefa Bema i Sándora Petőfiego. Drewniana, bogato rzeźbiona brama przypomina o wyjątkowo silnych związkach Tarnowa z Węgrami. Generał Józef Bem, urodzony w Tarnowie, jest bohaterem narodowym zarówno Polski, jak i Węgier. Brama Seklerska stoi tu od 2001 roku. Mogłoby się wydawać, że jest jedyna w Polsce, ale nie, podobne bramy są w Polsce przynajmniej 3, wszystkie na terenie Małopolski, np. w Starym Sączu. Brama Seklerska w Tarnowie jest drewniana i bogato rzeźbiona. Nawiązuje do 170. rocznicy bitwy pod Ostrołęką - jednej z bitew powstania listopadowego, w której walczył Józef Bem. Nazwa bramy nawiązuje do wyrażenia sekler, które oznacza lud, naród i jednocześnie miała misję strzeżenia granic południowo-wschodnich Królestwa Węgierskiego. Tak więc wspólna historia Polski i Węgier oraz wspólny bohater narodowy obydwu państw sprawiły, że owa oryginalna brama z Węgier znajduje się obecnie w Tarnowie. Została ona podarowana właśnie przez Węgrów!
Przy ulicy Wałowej natomiast stoi pomnik Bema, naprzeciw Starej Łaźni, obok którego na ścianie kamienicy powstał mural przedstawiający fragment „Panoramy Siedmiogrodzkiej”. Natomiast na południowej elewacji hotelu Tarnovia, przy ul. Kościuszki 10, znajduje się efektowna mozaika przedstawiająca bitwę gen. Józefa Bema pod Aleppo. Znamienną pamiątką bohatera jest jego mauzoelum w Parku Strzeleckim, opisanym w dalszej części przewodnika.
Adres: Brama Seklerska, ul. Krakowska, Mauzoleum gen. Józefa Bema, ul. Piłsudskiego
Układ urbanistyczny Tarnowa - Wielkie Schody, mury miejskie i Baszta Książęca
Tarnów zachował średniowieczny układ urbanistyczny z Rynkiem w centralnym punkcie miasta. Z narożników placu odchodzą po dwie ulice, co jest charakterystyczne dla lokacyjnego układu przestrzennego. Podczas spaceru warto zobaczyć Wielkie Schody, które prowadziły dawniej w stronę zamku na Górze Świętego Marcina, a następnie dalej ku Węgrom. W pobliżu zachowały się fragmenty murów miejskich oraz Baszta Książęca. Mury obronne powstawały od XIV do XVI wieku. Ich zachowane i częściowo zrekonstruowane fragmenty można oglądać w rejonie ulic Wałowej, Targowej, Bernardyńskiej i Szerokiej. Dawne obwarowania zachowały się na długości około 400 m. Baszta Książęca zwana też basteją lub półbastionem to jeden z wielu elementów renesansowej architektury miasta. Powstała w XVI wieku i dawniej pełniła funkcje obronne, potem stała się budowlą mieszkalną. Z czasem została obudowana kamienicami, ale dziś jest odsłonięta i stanowi ciekawy zabytek Tarnowa. Ma połowę przekroju walca i dach w kształcie połowy stożka.
Baszta Książęca: ul. Basztowa
Mury miejskie, ul. Wałowa, Szeroka i inne
Ławeczka Poetów w Tarnowie
Przy ulicy Wałowej stoi Ławeczka Poetów. Zasiadają na niej naturalnej wielkości figury Agnieszki Osieckiej, Zbigniewa Herberta i Jana Brzechwy. Można przysiąść obok poetów, zrobić zdjęcie, a nawet sięgnąć po tomik poezji. Książki znajdują się w metalowych skrzynkach przy ławce, a klucze do nich można otrzymać w pobliskiej pizzerii. To ciekawa inicjatywa Miejskiej Biblioteki Publicznej i mieszkańców Tarnowa.
Adres: ul. Wałowa
Kataryniarz w Tarnowie
Jedną z bardziej nietypowych atrakcji miasta jest pomnik kataryniarza. Złota figura ma około 2,3 m wysokości i stoi w miejscu, gdzie przed II wojną światową rzeczywiście występowali kataryniarze. Pomnik znajduje się niedaleko Rynku, przy zejściu Wielkimi Schodami. To popularne miejsce na zdjęcie, szczególnie wśród rodzin z dziećmi. Warto również odwiedzić Muzeum Historii Tarnowa i Regionu na rynku, gdzie podczas zwiedzania można usłyszeć melodię tarnowskiego kataryniarza.
Drewniany kościół Matki Bożej Szkaplerznej w Tarnowie
W pobliżu centrum znajduje się drewniany kościół Matki Bożej Szkaplerznej. Świątynię poświęcono w 1440 roku, a w jej wnętrzu zachował się między innymi rokokowy ołtarz główny z XVIII wieku. To ciekawy punkt dla osób zainteresowanych drewnianą architekturą sakralną Małopolski. Warto połączyć jego zwiedzanie ze spacerem w stronę Cmentarza Zabłockiego.
Stary Cmentarz w Tarnowie
Stary Cmentarz przy ulicy Narutowicza powstał około 1787 roku i należy do najstarszych zachowanych oraz nadal użytkowanych cmentarzy w Polsce. Jest starszy między innymi od warszawskich Powązek i krakowskiego Cmentarza Rakowickiego. Znajdują się tu zabytkowe nagrobki i kaplice rodowe, np. kaplica grobowa Sanguszków, dawnych właścicieli Tarnowa. Warto zwrócić uwagę na pomnik związany z rabacją galicyjską, tzw. rzezią galicyjską, która miała miejsce w lutym 1846 roku i pochłonęła ponad 1000 ofiar, głównie ziemian. Dlaczego tak się stało? Starosta tarnowski Joseph Breinl podpuścił okolicznych chłopów przeciw szlachcie, która szykowała powstanie. Na czele rabacji stanął chłop Jakub Szela i pod jego dowództwem chłopi mordowali mieszkańców okolicznych dworów i zwozili do Tarnowa. Na miejscu rannych dobijano, gdyż cena za zamordowanego była wyższa niż za żywego.
Adres: ul. Narutowicza
Bima i ślady tarnowskich Żydów
Bima przy ulicy Żydowskiej jest jedynym zachowanym fragmentem Starej Synagogi. Murowana synagoga powstała w XVII wieku na miejscu wcześniejszej drewnianej bożnicy. W listopadzie 1939 roku została spalona przez Niemców, a jej pozostałości wysadzono i rozebrano w 1941 roku. Do dnia dzisiejszego zachowała się jedynie murowana bima, która w 1987 roku została przykryta dachem, aby uchronić ją przed dalszym niszczeniem. Kolejna renowacja bimy miała miejsce w 2006 roku, kiedy dokonano ciekawego odkrycia, w murze odnaleziono monetę - szeląg litewski Jana Kazimierza z lat 60. XVI wieku. Zachowana bima znajduje się na uporządkowanym skwerze. Jest ważnym miejscem pamięci, ale także przestrzenią koncertów i spotkań kulturalnych. Warto podejść tutaj ulicami Żydowską i Wekslarską, które są kolejnym klimatycznym miejscem w mieście. Co ciekawe, jeszcze przed II wojną światową społeczność żydowska stanowiła około 45% mieszkańców Tarnowa. W mieście żyło wówczas około 25 tys. Żydów. Ich obecność przez stulecia kształtowała handel, kulturę i życie społeczne miasta.
Adres: Skwer Starej Synagogi
Cmentarz żydowski w Tarnowie
Kirkut przy ulicy Szpitalnej należy do najstarszych i najlepiej zachowanych cmentarzy żydowskich w Polsce. Założono go prawdopodobnie w XVI wieku. Zachowało się tu około 6 tys. macew, w tym nagrobki o dużej wartości artystycznej i historycznej. Cmentarz jest miejscem szczególnym i wymaga spokojnego, pełnego szacunku zwiedzania. Wejście jest możliwe po uzyskaniu klucza w Tarnowskim Centrum Informacji na Rynku 7, zwykle za zwrotną kaucją. Przed wizytą warto sprawdzić aktualne zasady udostępniania. Cmentarz żydowski przypomina również o tragicznej historii tarnowskich Żydów podczas II wojny światowej. W 1940 roku Niemcy utworzyli w Tarnowie getto, do którego przesiedlono ponad 30 tys. osób. W czerwcu 1942 roku rozpoczęła się jego likwidacja.
Adres: ul. Szpitalna
Szlak Tarnowskich Żydów
Szlak Tarnowskich Żydów prowadzi przez miejsca związane z przedwojenną społecznością żydowską. Na przejście całego szlaku warto przeznaczyć co najmniej 2–3 godziny. To nie tylko trasa turystyczna, lecz także ważna lekcja historii wielokulturowego Tarnowa. Trasa rozpoczyna się w rejonie ulic Wekslarskiej i Żydowskiej, niedaleko Rynku. Następnie prowadzi między innymi przez:
- Skwer Starej Synagogi z bimą
- Ulicę Goldhammera, gdzie zachowały się przedwojenne napisy reklamowe w języku jidysz i po polsku
- Plac Bohaterów Getta
- Miejsce upamiętniające pierwszy transport więźniów do KL Auschwitz
- Okolice dawnego liceum hebrajskiego
- Cmentarz żydowski przy ulicy Szpitalnej
Stara Łaźnia w Tarnowie
Przy placu Więźniów KL Auschwitz znajduje się dawna mykwa, czyli żydowska łaźnia rytualna. Budynek z 1904 roku wyróżnia się ciekawą architekturą inspirowaną stylem mauretańskim.
Adres: pl. Więźniów KL Auschwitz 1
Dworzec kolejowy w Tarnowie - perła secesji
Dworzec kolejowy przy ulicy Dworcowej jest atrakcją, której nie powinno się pomijać nawet wtedy, gdy do Tarnowa przyjeżdżasz samochodem. Budynek ukończony w 1910 roku reprezentuje efektowną architekturę secesyjną. Bywa nawet nazywany "perłą secesji". Warto zajrzeć do środka i zobaczyć dekorowane wnętrza. Dworzec przypomina również o burzliwej historii miasta i o pierwszym transporcie więźniów do Auschwitz, który wyruszył z Tarnowa 14 czerwca 1940 roku.
Adres: ul. Dworcowa 1
Park Strzelecki i mauzoleum generała Bema
Park Strzelecki to jedno z najlepszych miejsc na odpoczynek po zwiedzaniu Starego Miasta. Założony w XIX wieku park zajmuje około 8 ha i oferuje dużo zieleni, alejki spacerowe, staw, plac zabaw oraz ciekawe okazy drzew. Najważniejszym obiektem w parku jest mauzoleum generała Józefa Bema. Sarkofag ustawiono na sześciu korynckich kolumnach pośrodku stawu. Prochy generała sprowadzono z Turcji do Polski w 1929 roku, a mauzoleum zaprojektował rok wcześniej krakowski architekt Adolf Szyszko-Bohusz. W parku znajduje się również Pałacyk Strzelecki, dawny neogotycki budynek Towarzystwa Strzeleckiego.
Adres: wejścia od ul. Piłsudskiego, Słowackiego i Romanowicza
Góra Świętego Marcina i ruiny zamku Tarnowskich
Góra Świętego Marcina, nazywana przez mieszkańców Marcinką, wznosi się na wysokość około 384 m n.p.m. To najwyższe wzniesienie w Tarnowie i świetny punkt widokowy na miasto oraz okoliczne miejscowości. Na szczycie znajdują się ruiny zamku Tarnowskich. Pierwszy murowany zamek powstał tutaj w XIV wieku z inicjatywy Spycimira Leliwity, protoplasty rodu Tarnowskich. Warownia składała się z zamku górnego i dolnego, miała fosę oraz most zwodzony. Później zamek wiele razy zmieniał właścicieli i był świadkiem walk i wojen. Ostatecznie został opuszczony w XVIII wieku i od tamtej pory popadał w ruinę. Dzisiaj trudno z zachowanych niewielkich fragmentów murów wyobrazić sobie dawną warownię! A kiedyś to było ogromne zamczysko, podzielone na część obronną i rezydencję. Do ruin można dojechać ulicą Wypoczynkową lub podejść od strony alei Tarnowskich. W pobliżu znajdują się tereny rekreacyjne z tężnią i placem zabaw, a do podnóża wzgórza można dotrzeć również komunikacją miejską. Ze względu na nierówną nawierzchnię warto założyć wygodne obuwie.
Adres: ul. Zamkowa
Pałac Sanguszków i Park Sanguszków
W dzielnicy Gumniska znajduje się dawny pałac Sanguszków, ostatnich właścicieli Tarnowa. Rezydencja stoi w otoczeniu Parku Sanguszków i obecnie mieści się w niej zespół szkół. To miejsce znajduje się poza ścisłym centrum, dlatego najlepiej dotrzeć tutaj samochodem lub komunikacją miejską. Pałac można połączyć z wycieczką na Górę Świętego Marcina.
Adres: ul. Sanguszków 28
Dawny Klasztor Bernardynów
Klasztor Bernardynów z XV wieku nie zachował się w dawnej formie, dziś przy ulicy Bernardyńskiej wznosi się spora budowla z klasycystyczną fasadą, ale od strony wschodniej widoczne nadal jest kościelne prezbiterium z masywnymi szkarpami i strzelistymi oknami. Była to gotycka świątynia MB Śnieżnej. Naprzeciw natomiast stoi piętrowy budynek z datą: 1823. Za nim ciągnie się wysoki na kilka metrów ceglany mur obronny z zarysami zamurowanych strzelnic. Budowle te przed przekształceniami, wraz z murami, stanowiły gotycki klasztor Bernardynów z drugiej połowy XV wieku.
Adres: ul. Bernardyńska
Historia Tarnowa w pigułce
Początki osadnictwa w rejonie Tarnowa sięgają wczesnego średniowiecza. Na Górze Świętego Marcina istniał gród słowiański, który funkcjonował od około IX do początku XI wieku. W XIV wieku w tym samym rejonie powstał murowany zamek. W 1330 roku Władysław Łokietek nadał Spycimirowi Leliwicie akt lokacyjny miasta na prawie magdeburskim. Był to wojewoda krakowski uważany za protoplastę rodu Tarnowskich. Długo miastem władał te ród i już wtedy było to miejsce otwarte na przybyszów z innych krajów, co przełożyło się na wielokulturowość Tarnowa, miasta prywatnego, należącego między innymi do Tarnowskich, Ostrogskich, Zasławskich i Sanguszków. Przez stulecia był miejscem spotkania różnych narodów i religii. W Tarnowie mieszkali Polacy, Żydzi, Romowie, Niemcy, Austriacy, Ukraińcy, Węgrzy, a nawet Szkoci. Ta wielokulturowa przeszłość jest widoczna w układzie miasta, muzeach, zabytkach sakralnych, cmentarzach i miejskich tradycjach.
Wynalazca Jan Szczepanik – polski Edison
Tarnów był domem Jana Szczepanika, nazywanego polskim Edisonem. Wynalazca urodził się w 1872 roku w Rudnikach koło Mościsk (dzisiejsza Ukraina), a zmarł w 1926 roku w Tarnowie. "Polski Edison" to autor 50. wynalazków. Szczepanik pracował nad fotografią barwną, telewizją, filmem kolorowym i tkactwem. Opracował również rodzaj tkaniny kulochronnej (kuloodpornej). W 1902 roku zastosowanie takiej tkaniny w karecie króla Hiszpanii Alfonsa XIII pomogło ochronić monarchę podczas zamachu. Kareta wybita była zaprojektowaną przez Szczepanika tkaniną, dzięki której bomba nie wyrządziła władcy żadnej szkody. Co ciekawe, ów pancerz kuloodporny wynalazł trochę przy okazji, podczas udoskonalania warsztatu tkackiego. Prototyp kamizelki kuloodpornej Szczepanika przetestowano w 1901 roku, uchroniła ona przed strzałami z rewolweru kalibru 7 milimetrów z odległości trzech kroków. Za kuloodporny pancerz Szczepanik otrzymał nawet nagrodę od cara Rosji Mikołaja II. W latach 20. XX wieku opracował system filmu barwnego, ceniony za realne oddawanie kolorów. Pracował też nad filmem dźwiękowym. Historia wynalazcy jest jednym z mniej oczywistych powodów, dla których warto dokładniej poznać Tarnów. Ślady jego działalności i pamięć o nim można odnaleźć w miejskich instytucjach kultury oraz przestrzeni publicznej.
Skąd wzięła się nazwa Tarnowa?
Może tego nie wiesz, ale nazwa miasta wzięła się od tarninowych krzewów. Słynny kronikarz Jan Długosz pisał w swych kronikach, że takowe krzewy swego czasu gęsto porastały Górę Św. Marcina, gdzie miasto bierze początek. Do dziś rosną tu, już nie tak gęsto, te krzewy z granatowymi owocami. Co ciekawe, jako pamiątki możesz przywieźć do domu nalewkę zwaną tarninówką, herbatę o tej samej nazwie i przepiękne, tarninowe korale nawiązujące do niebieskich owoców tej rośliny! Mam i ja swoje tarninowe korale.
Tarnów – polski biegun ciepła?
Tarnów od lat promuje się jako polski biegun ciepła. Tytuł ten wiąże się z analizami IMGW obejmującymi lata 1971–2000, kiedy średnia roczna temperatura w mieście wynosiła 8,8°C i była najwyższa w Polsce. Nowsze dane pokazują jednak, że Tarnów nie zawsze zajmuje pierwsze miejsce w kraju pod względem średniej temperatury. Nadal wyróżnia się łagodnym mikroklimatem, dużą liczbą ciepłych dni i rekordami temperatur. 30 marca 2024 roku odnotowano tutaj 26,4°C, co było wówczas rekordową temperaturą marca w Polsce.
Zobacz też Ołomuniec - czeską perełkę
Gdzie zjeść w Tarnowie? Restauracje i kawiarnie
Tarnów oferuje restauracje specjalizujące się w kuchni polskiej, galicyjskiej, żydowskiej i romskiej. Warto spróbować dań nawiązujących do wielokulturowej historii miasta. Polecić mogę Restaurację Tatrzańską przy ulicy Krakowskiej, jedną z najstarszych restauracji w mieście, oferującą kuchnię polską w tradycyjnej i nowoczesnej odsłonie. Kuchni włoskiej skosztujecie w Restauracji Pół na pół w Pasażu Odkryć koło rynku. Jest tu bardzo klimatycznie. Jako kawiarnia idealnie sprawdzi się Cafe Tramwaj przy placu Sobieskiego, to dobre miejsce na kawę i odpoczynek podczas spaceru. Restauracja Różana przy ulicy Batorego mieści się w zabytkowym dworku i serwuje dania kuchni staropolskiej. Do lokalnych pamiątek kulinarnych należy tarninówka, herbata z tarniny i produkty nawiązujące do krzewów tarniny, od których według tradycji pochodzi nazwa miasta.
Gdzie nocować w Tarnowie?
Jeśli planujesz tylko szybki spacer, wystarczy jednodniowa wycieczka. Weekend w Tarnowie pozwoli jednak spokojnie odwiedzić muzea, kirkut, Park Strzelecki i Górę Świętego Marcina. Dobrym wyborem jest nocleg w centrum, w pobliżu Rynku, ulicy Krakowskiej lub dworca kolejowego. Dzięki temu najważniejsze zabytki można zwiedzać pieszo, bez konieczności codziennego szukania miejsca parkingowego. My wybraliśmy skromny ale wystarczający nocleg w Tarnowskim Centrum Informacji na Rynku. Jego lokalizacja niesie wiele zalet w postaci bliskości najciekawszych fragmentów miasta. Mieliśmy tu prywatną łazienkę i dostęp do wspólnej kuchni. To dobry stosunek ceny do jakości. Wśród hoteli w centrum znajduje się między innymi Hotelu Tarnovia przy ulicy Kościuszki.
Tutaj znajdziesz duży wybór noclegów. Zamawiając nocleg na Booking.com za naszym pośrednictwem wspierasz rozwój naszego bloga, za co z góry dziękujemy! To pomoże nam w dotarciu do wielu ciekawych miejsc, które później chętnie Wam pokazujemy i dzielimy się z Wami naszymi doświadczeniami i informacjami.
Tarnowskie Centrum Informacji
Przed rozpoczęciem zwiedzania warto zajrzeć do Tarnowskiego Centrum Informacji przy Rynku 7. Można tu otrzymać mapy, foldery, informacje o wydarzeniach i aktualnych godzinach otwarcia atrakcji. Tarnowskie Centrum Informacji pomaga również w zaplanowaniu tras, znalezieniu noclegu i uzyskaniu informacji dotyczących parkingów.
Adres: Rynek 7
Tarnów – czy warto tu przyjechać?
Tarnów to miasto, które łączy efektowną architekturę, wielowiekową historię i atmosferę znacznie spokojniejszą niż w Krakowie. W ciągu jednego dnia można zobaczyć renesansowy Ratusz, monumentalną katedrę, bimę, fragmenty murów miejskich, zabytkowy dworzec i mauzoleum generała Bema. Dzieciom na pewno do gustu przypadną Maszkarony - urocze figurki miejskie. Warto przyjechać tu także dla historii wielokulturowego miasta, śladów tarnowskich Żydów, pamięci o Józefie Bemie, opowieści o Janie Szczepaniku i spaceru po Górze Świętego Marcina. Tarnów najlepiej odkrywać bez pośpiechu – zaglądając w boczne uliczki, renesansowe zaułki i mniej oczywiste zakątki Starego Miasta.
Trasa piesza po mieście - propozycja spaceru po Tarnowie
Samochód można zostawić na dość dużym, płatnym parkingu na Placu Kościuszki. Stąd idziemy ulicą Krakowską w kierunku rynku. Po drodze mijamy Bramę Seklerską i dalej Muzeum Etnograficzne (zwiedzanie trwa około 45 minut) i słynny Cafe Tramwaj, gdzie możemy się zatrzymać na energetyczną kawę. Ulicą Katedralną dochodzimy do rynku mijając po drodze popiersie Adama Mickiewicza. Na rynku widzimy przepiękny, renesansowy ratusz. Wewnątrz mieści się Muzeum Galeria Sztuki Dawnej. Jego zwiedzanie zajmie około 30 minut. W kamienicach podcieniowych na rynku jest inne ciekawe Muzeum Historii Tarnowa. To jest bardziej nowoczesne, ale równie ciekawe. Zwiedzanie to jakieś 40 minut. Po wyjściu z muzeum kierujemy się w lewo w ulicę Żydowską. Po drodze koniecznie zrób sobie zdjęcie z parasolkami na ulicy Piekarskiej. Ulicą Żydowską dojdziemy do Bimy - pozostałości po zniszczonej Starej Synagodze. Za Bimą na ulicy Wałowej można znaleźć pomnik generała Bema. Ulicą Wałową lub Wąską wracamy na plac Rybny i dalej Kapitulną idziemy w stronę katedry. Po drodze, po prawej mijamy bramę wjazdową (na przeciw muru). Można tam wejść bo na końcu tej uliczki jest wciśnięta tarnowska baszta. Wracamy uliczką i idziemy dalej do katedry. Zachęcam wejść do środka, bo są tam piękne, gotycko-renesansowe nagrobki. Przy katedrze czeka też klimatyczny Zaułek z renesansowymi kamieniczkami oraz Muzeum Diecezjalnym. Tak zwiedziliśmy ścisłe centrum miasta.
Możemy teraz zrobić sobie dłuższy spacer po innych, bardziej odległych atrakcjach. Wracając spod katedry ulicą Katedralną skręcamy w ulicę Targową i dochodzimy do skweru, gdzie można zobaczyć zarysowane fundamenty nieistniejącego już kościoła Św. Anny. Mijamy je po prawej stronie i ulicą Świętego Ducha idziemy w kierunku placu targowego, gdzie w północnej części stoi słynny pomnik kataryniarza. Jego katarynka wygrywa melodię. Dalej idziemy ulicą Najświętszej Marii Panny, bo prowadzi ona do drewnianego kościoła. Naprzeciw niego, po drugiej stronie ulicy jest jeden z najstarszych cmentarzy w Polsce - Cmentarz Zabłocki. Przy okazji tez bardzo ciekawy, najstarsze nagrobki są z XVIII wieku. Z cmentarza możemy wrócić tą samą ulicą i przejść w prawo na ulicę Bernardyńską. Po drodze, naprzeciw kościoła mijamy uroczy skwer ks. Wajdy z multimedialną fontanną. Dalej w lewo ulicą Szeroką i w prawo ulicą Lwowską dochodzimy do placu, gdzie skręcamy w lewo i idziemy ulicą Dębową do starej żydowskiej Mykwy (Stara Łaźnia). Jest tu restauracja z pyszną żydowską kuchnią - można tutaj zregenerować siły. Stąd można wrócić do samochodu, ale my polecamy zobaczyć jeszcze dwa miejsca, do których można podjechać samochodem (lub iść pieszo). Pierwszym jest żydowski cmentarz przy ulicy Szpitalnej - również jeden z najstarszych zabytków tego typu w Polsce, oraz Park Strzelecki (parking przy ulicy Romanowicza) gdzie stoi słynne mauzoleum generała Bema. Pełna trasa to około 8 kilometrów (wraz z powrotem na parking), więc trzeba poświęcić na nią prawie cały dzień (ze zwiedzaniem muzeum i posiłkami), ale można ją oczywiście w dowolnym momencie skrócić.
Co zobaczyć w okolicy?
Jeśli chcesz odkryć jeszcze więcej pięknych zakątków tej części Polski, mamy dla Ciebie kilka propozycji. W promieniu 50 kilometrów znajdziesz urokliwe miejscowości i regiony, które warto uwzględnić w swojej podróży.
- Ciężkowice, odległość: 25.2 km
- Gorlice, odległość: 41.3 km
- Wiślica, odległość: 43.6 km
- Nowy Sącz, odległość: 48.1 km
- Szymbark, odległość: 44.2 km
- Pacanów, odległość: 43.3 km
