Pałac Gorzanów. Imponujący, częściowo odrestaurowany zabytek Ziemi Kłodzkiej
Pałac Gorzanów górujący ponad miejscowością o tej samej nazwie położony jest niedaleko Bystrzycy Kłodzkiej w województwie dolnośląskim. Niebywały to pałac, niemalże zamek, bo i średniowiecznych fundamentów wieży rycerskiej się tutaj doszukano. Obecny renesansowy dwór wzniesiono w XVI stuleciu, a nieco później, już w dobie baroku, rozbudowano go do dzisiejszych monumentalnych rozmiarów. Obecnie kompleks budzi się do życia i odzyskuje dawną świetność po wcześniejszych latach zaniedbań. Wnętrza tej rezydencji są jednymi z najpiękniejszych w całej Polsce! Odradzają się jednak w bólu i jest to wielki plac budowy, choć można tu przeżyć wyjątkowy koncert, napić się kawy czy przenocować w jednym z pałacowych pokoi gościnnych. Zobacz, co skrywa Pałac Gorzanów!
Pałac Gorzanów - zabytek udostępniony do zwiedzania
Pałac Gorzanów jest udostępniony dla turystów w wybranych godzinach. Warto je wcześniej sprawdzić, albo się umówić. Oprowadza po nim i chętnie opowiada Pan Marek Haisig, właściciel pałacu w Gorzanowie. Niezwykle okazały to gmach, z wysoką wieżą i zdobieniami sgraffito. Już na parterze wita nas przepiękna sala z piękną sztukaterią, unikatem na skalę całego kraju. To jedyna reprezentacyjna sala na dole, tzw. Sala Terrena, która łączyła park z pałacem. Jak mówi Pan Marek, to sala wazeliniarska. W każdym pałacu wisiały, oprócz portretów przodków, również portrety władzy. Bo jak ktoś nie chwalił władzy, to był podejrzany o spisek. Tutaj wszędzie są Habsburgowie. Sala jest przepiękna, ale nie jedyna taka w pałacu. Na kolejnym piętrze podziwiać można inne perełki, pod gustownymi stropami, gęsto zdobione freskami.
Zobaczysz tu prawdziwe sgraffito z 1560 roku. Takie autentyczne, z gwoździa robione. Tzn. trochę krzywe, miejscami niedbałe. Twórcy na mokry tynk kładli następną warstwę i skrobali w niej pożądane wzorki. Tak otwiera się przed nami wspaniała kaplica, przyozdobiona licznymi figurami barokowych aniołków. Każdy z nich potrafi ważyć nawet 60 kilogramów. Dlatego na suficie są dziś lżejsze repliki, a na ścianach odnowione oryginały. Do dzisiaj zachowały się tu w dużej mierze pięknie polichromowane drewniane stropy oraz lustrzane plafony z bogatą dekoracją sztukatorską w reprezentacyjnych salach pierwszego i drugiego piętra skrzydła wschodniego.
Spacerowaliśmy też po niewyobrażalnie pięknym korytarzu, calusieńkim wymalowanym, powstałym najpewniej po zabudowaniu renesansowych krużganków. To bowiem wspaniały wymysł we Włoszech, ale w naszym klimacie niezwykle przewiewna fanaberia. No i zbliżyliśmy się do wieży. Tutaj również wrażenia są niesamowite. A w ogóle taka ciekawostka, w tym pałacu jest największe zgromadzenie chyba w całej Polsce zdobień w technice sgraffito. We wnętrzu zachowały się te XVI-wieczne, a na zewnątrz wymagały renowacji w XX wieku. No i naprawdę dochodzimy do wniosku, że choć to wprawdzie taki trochę plac budowy, to wnętrza tej rezydencji to jedne z najpiękniejszych w całej Polsce, a sztukaterie zapierają dech w piersiach. Ciekawe, czy wiedziałeś wcześniej o tym miejscu. Zdecydowanie polecamy tutaj zajrzeć.
Imprezy, koncerty i inne wydarzenia w Pałacu Gorzanów
Pałac Gorzanów słynie ze swojej otwartości. Organizuje się tu liczne imprezy kulturalne, ale również prywatne. My mogliśmy się przez chwilę poczuć bardzo młodo, bo akurat szykowała się sala na 18-tkę! Mają tu miejsce koncerty, festiwale czy spektakle teatralne, bo już w historii powstała tu sala teatralna i obecnie kultywuje się te tradycje. Miało to miejsce w czasach Johanna Friedricha von Herberstein, w latach 1816-47, kiedy na terenie pałacu działał teatr, który dziś stanowi niecodzienny przykład barokowego pałacowego założenia teatralnego. Wystawiano tu niewielkie sztuki sceniczne i opery, na które zapraszano nawet miejscową ludność. Co ciekawe, okresowo mieszkał tu, występował i pisał swoje wiersze, a nawet reżyserował przedstawienia Carl von Holtei.
Kawiarnia i pokoje gościnne w Pałacu Gorzanów oraz oficynie
We wnętrzu pałacu działa też kawiarenka. Kawa z ciachem to bardzo ciekawe przeżycie w tej unikalnej scenerii. Tutaj wszystko jest stare, autentyczne. Nic nie udaje ani nowego ani modnego. Przez to jest harmonijnie i klimatycznie. Co ciekawe, w samym budynku pałacu przygotowano też pokoje gościnne, gdzie możesz spędzić wyjątkową noc. My spaliśmy w sąsiadującej oficynie, bo zimą łatwiej ją zagrzać! Choć było chłodno, to i zarazem niesamowicie. A właśnie takie warunki panowały ongiś w rezydencjach.
Tutaj znajdziesz duży wybór noclegów. Zamawiając nocleg na Booking.com za naszym pośrednictwem wspierasz rozwój naszego bloga, za co z góry dziękujemy! To pomoże nam w dotarciu do wielu ciekawych miejsc, które później chętnie Wam pokazujemy i dzielimy się z Wami naszymi doświadczeniami i informacjami.
Park pałacowy z Nimfeum
Wprost z pałacu wychodzi się do zabytkowego parku krajobrazowego, tzw. angielskiego. A w nim czeka ogromna ciekawostka. To Nimfeum z lat 1635–40, niemal jedyne dziś w Polsce, a na pewno najlepiej zachowane w oryginale! To rodzaj pawilonu ogrodowego, który dedykowano mitycznym nimfom. W tym w Gorzanowie wg przekazów działało aż 27 wodotrysków. Takie barokowe SPA! Szkoda, że jego stan jest dość kiepski. Miejmy nadzieję, że obiekt doczeka się kiedyś pełnego remontu, bo to prawdziwy klejnot Ziemi Kłodzkiej i unikat w skali kraju. W przypałacowym parku spotkasz też zwierzęta. Nasza Amelka od razu pokochała Cyryla, przyjaznego kucyka. Towarzyszy mu koza, a głębiej w zagrodzie spacerują też kury. Gości wita też ciekawski piesek pałacowy.
Historia Pałacu Gorzanów
Pałac Gorzanów ma podstawową zaletę. Nigdy nie był zburzony ani spalony, co jest z rzadkością. Przez to jest oryginalny! Zwykle pałace pochodzą z XIX wieku, a później jeszcze są przebudowywane, odbudowywane po pożarach czy zniszczeniach wojennych. Jak wspomina właściciel, na Śląsku budowniczymi pałaców byli zwykle właściciele kopalń i hut. Mieli furę pieniędzy i szpanem było dla nich być baronem czy hrabią. Często wżeniali się w rodzinę arystokratyczną w nędzy i później najlepsi architekci wystawiali im modne pałace. Tu historia wygląda inaczej. Mówi się, że dwór zaczęto budować po 1550 roku, ale jak to było dokładniej?
Najstarsza budowla o charakterze zamkowym w Gorzanowie na Ziemi Kłodzkiej (która leży dziś w województwie dolnośląskim, ale historycznie do Dolnego Śląska nie należała) stała najpewniej między pałacem i kościołem. Zamek ten zburzono około 1460 roku. Dobra te mogły należeć do rodziny Molstein (Molsteyn) wzmiankowanej już w 1347 roku i należącej do kłodzkiego patrycjatu. Później pojawiają się nazwiska: von Stercz, von der Bele, von Pannwitz, von Muschin i von Ratschin. Rodzina von Ratschin utraciła swe włości w 1623 roku, w czasie wojny trzydziestoletniej, za popieranie protestantyzmu. Dobra lenne utracili w całości, a dobra dziedziczne w połowie. Tak trafiły do cesarskich dóbr kameralnych i do Johanna Arbogasta barona von Anneberg, barona i kamerdynera arcyksięcia Karola, biskupa wrocławskiego. Od 1633 roku sprawował funkcję komendanta twierdzy kłodzkiej, a od 1636 roku nosił tytuł hrabiego Rzeszy. Po jego śmierci dobra w Gorzanowie przejął w 1646 roku jego starszy syn Carl Heinrich, który następnie sprzedał je w 1650 roku swojej siostrze Marii Maximilianie, zamężnej z Johannem Friedrichem hrabią von Herberstein. To właśnie jemu Maria Maximiliana podarowała dobra zamkowe w Gorzanowie w 1659 roku i tak zaczęła się tu era von Herbersteinów.
Hrabia Johann Friedrich utworzył w 1669 roku z dóbr kłodzkich majorat, a siedzibą jego ustanowił Gorzanów, czyli Grafenort. Po jego śmierci majorat przejął jego starszy syn Johann Friedrich młodszy, a po nim Johann Anton, jedyny syn Johanna Friedricha młodszego, który w 1720 roku zmarł bezpotomnie. W 1721 roku dobra gorzanowskie przejął stryj zmarłego Johanna Antona, Franz Leopold von Herberstein z Austrii. Przeszły one w ręce styryjskiej linii rodu - Johanna Gundackera, Johanna Gundackera młodszego, a po 1810 roku Johanna Heronymusa, który przekazał je synowi Johannowi Heinrichowi. Na początku XX wieku majoratem Grafenort zarządzał Sigmund von Herberstein, a w latach 1909-30 Maximilian von Herberstein. W 1930 roku rozwiązano majorat Grafenort, a dobra sprzedano miastu Bystrzyca.
Renesansowy dwór, czyli główny korpus obecnego pałacu, został wzniesiony najpewniej po 1554 roku z inicjatywy Heinricha von Ratschin, choć w jego piwnicach odkryto relikty starszej może nawet o 100 lat, średniowiecznej wieży. Ten renesansowy miał jednotraktowy układ z centralnie usytuowaną wieżą z klatką schodową. Prawdopodobnie w latach 20. XVII wieku baron Anneberg stworzył tu dwudziedzińcowe założenie pałacowe. Na południe od głównego dodał drugi dziedziniec otoczony z trzech stron budynkami, a z zachodniej murem kurtynowym z bramą przejazdową.
Kiedy pałac stał się gniazdem rodowym rodu Herbersteinów, to renesansowe założenie zbarokizowano. Dokonał tego w latach 1653-57 hrabia Johann Friedrich von Herberstein. Zmodernizowano wówczas bryłę zarówno bryłę, jak i wnętrza pałacu w stylu wczesnego baroku. Ponad głównym wejściem powstał nowy portal. Założono tarasy nad skrzydłem zachodnim i północnym oraz wzniesiono nowy hełm na wieży. Na wysokości trzeciej kondygnacji oddzielono tarasy dekoracyjną ścianą parawanową, kondygnację o charakterze reprezentacyjnym zachowano na drugim piętrze zgodnie z lokalną tradycją. W dawnej sieni usytuowano salę terrena z piękną dekoracją sztukatorską i malarską. Wyjście z niej prowadziło na taras, skąd schody prowadziły do ogrodu. W północnym skrzydle pałacu usytuowano kaplicę pod wezwaniem Św. Jerzego z sieciowym sklepieniem i bogatą dekoracją sztukatorską. Tak powstała najokazalsza na Ziemi Kłodzkiej rezydencja pałacowo-parkowa, dodatkowo z teatrem dworskim.
W latach 1900-06 przeprowadzono tu prace konserwatorskie i unowocześniono m.in. system wodno-kanalizacyjny. Zachowano i wzbogacono dekorację sgraffito elewacji pałacu, którą podziwiać można do dziś. Wykonano w tynku dekorację szczytów.
Popadanie w ruinę i odbudowa pałacu w Gorzanowie
Po II wojnie światowej w budynku zakwaterowano przesiedleńców z okolic Stanisławowa. Zachowane niemal bez zmian założenie pałacowo-parkowe było wówczas dewastowane i rozkradane. W latach 90. XX wieku gmina sprzedała je obywatelce Austrii, ale to nie uratowało już bardzo zniszczonego zabytku. Dachy zaczęły się walić, stropy częściowo zostały powycinane, a częściowo zawilgocone i w końcu runęły. Kolejny właściciel nie zabezpieczył nieruchomości i tuż po zakupie wystawił ją na sprzedaż. Obecnie właścicielem jest Pan Marek Haisig, który jako Fundacja Pałac Gorzanów ratuje to dziedzictwo poprzez gruntowną rekonstrukcję. Zabezpieczono dachy i zabytkowe stropy. Uwydatnia się polichromie, przeprowadzono też remont kaplicy. Oby udało się uratować ten niezwykle cenny zabytek województwa dolnośląskiego.
Inne atrakcje Ziemi Kłodzkiej
W okolicy zdecydowanie warto też odwiedzić królewską Bystrzycę Kłodzką, nazywaną polskim Carcassonne. Na widoki poleca się wieża na Jagodnej z Korony Gór Polski. Klimatyczne jest Międzygórze, będące wioską w stylu tyrolskim, z wodospadem Wilczki. Bardzo ładne, choć nieco ospałe jest stare uzdrowisko Lądek-Zdrój ze wspaniałą pijalnią - Zdrojem Wojciech. Znacznie młodszym uzdrowiskiem jest Długopole-Zdrój. A jeśli lubisz takie perełki jak Pałac Gorzanów, to nie będziesz też zawiedziony Zamkiem Sarny w okolicy. No i oczywiście poleca się stolica regionu - Kłodzko!
Nasz film
Pałac zwiedzaliśmy przy okazji naszej wizyty w Bystrzycy Kłodzkiej. Zapraszamy do filmu o regionie.
Informacje praktyczne
Pałac Gorzanów
Podzamcze, Gorzanów
Tel. 517-091-278
Co zobaczyć w okolicy?
Nie musisz się daleko przemieszczać, aby znaleźć kolejne interesujące miejsca. W promieniu 30 kilometrów czeka na Ciebie wiele atrakcji, które z pewnością wzbogacą Twoją podróż o dodatkowe wspomnienia.
- Most gotycki w Kłodzku, odległość: 9.8 km
- Twierdza Kłodzko, odległość: 10 km
- Pałac Kamieniec, odległość: 13.3 km
- Zalew w Starej Morawie, odległość: 19.5 km
- Jaskinia Niedźwiedzia w Kletnie, odległość: 19.7 km
- Kopalnia Złota w Złotym Stoku, odległość: 19.8 km
- Twierdza Srebrna Góra, odległość: 24.8 km
- Szczeliniec Wielki, odległość: 25.5 km
- Pałac w Kamieńcu Ząbkowickim, odległość: 25.8 km
- Błędne Skały, odległość: 28.4 km
Mapa z zaznaczonymi atrakcjami
