Złotoryja. Kopalnia złota Aurelia i inne atrakcje, które warto zwiedzić
Złotoryja to najstarsze miasto w Polsce, z lokacją z 1211 roku. Leży na Dolnym Śląsku, a dokładniej na Pogórzu Kaczawskim. Słynie z tradycji górnictwa złota i muzeów, które o tym opowiadają. Miasto oferuje kilka ciekawych zabytków i atrakcji związanych z historią oraz przyrodą Krainy Wygasłych Wulkanów. Sprawdź nasz przewodnik po Złotoryi!
Złotoryja. Położenie i dojazd
Złotoryja malowniczo ulokowała się nad rzeką Kaczawą, wśród wzgórz Pogórza Kaczawskiego i szczytów Rudaw Janowickich. Blisko granicy z Czechami i nieco na południe od Legnicy. To czyni ją bramą do malowniczych terenów wulkanicznych. Miasto jest oddalone o 13 km od autostrady A4 i 22 km od planowanej A3, co ułatwia dostęp do miasta. Najłatwiej dojedziesz tu samochodem: z Wrocławia autostradą A4 i drogą 364 (około 1h drogi), z Legnicy drogą 364 (około 20 km), z Jeleniej Góry drogą 365 i 328 (około 40 km), z Jawora drogą 363. Brak jest aktywnej linii kolejowej do Złotoryi. Najbliższe stacje są w Chojnowie, Jaworze lub Legnicy, skąd kursują busy. Autobusy PKS z Wrocławia lub Legnicy docierają bezpośrednio na dworzec.
Atrakcje w Złotoryi. Co warto zobaczyć? Mapa atrakcji
Złotoryja oferuje bogatą paletę atrakcji turystycznych, skupionych wokół dziedzictwa górniczego, średniowiecznej architektury i malowniczej przyrody Pogórza Kaczawskiego. Miasto słynie z Kopalni Złota „Aurelia”, gdzie turyści eksplorują dawne podziemne sztolnie i poznają historię wydobycia złota. Główne zabytki to Baszta Kowalska oraz kościół Narodzenia NMP. Dodatkowo Park Miejski z placami zabaw to idealne miejsce na relaks rodzinny, a wieża widokowa na Wilczej Górze zapewnia widoki na Krainę Wygasłych Wulkanów. Liczne szlaki piesze i rowerowe prowadzą do Ostrzycy Proboszczowickiej czy rezerwatów przyrody. Oto najlepsze atrakcje w Złotoryi!
Rynek w Złotoryi
Rynek to główny plac miasta, który składa się jakby z dwóch części. Na Górnym Rynku stoi ratusz. Pierwotnie pochodził z 1327 roku, a kolejne wzniesiono w 1526 i 1614 roku. Obecna, neorenesansowa budowla pochodzi z lat 1841-42. Przed nią zobaczyć można Fontannę Delfina z 1604 roku, fundacji burmistrza Johannesa Feige. Wokół placu wznoszą się fasady zabytkowych kamienic z okresu XVI-XIX wiek. Warto zwrócić uwagę na nr 15, gdzie mieści się kamienica Oelsnerów z fasadą z okazałym, barokowym portalem. Unikalny renesansowy portal z niszami siedzeniowymi zobaczysz pod nr 5. W XVIII i na początku XIX stulecia istniał tu hotel Złoty Pelikan, w którym prawdopodobnie nocował car Aleksander I.
Na Dolnym Rynku znajduje się zabytkowa studnia. W 1943 roku Fritz Richter-Elsner wykonał na niej płaskorzeźby na pamiątkę udziału tutejszych górników w bitwie pod Legnicą w 1241 roku. Stąd mówi się o niej Fontanna Górników. Cały plac tworzy urokliwe serce miasta.
Baszta Kowalska w Złotoryi. Pozostałość murów miejskich
Baszta Kowalska stanowiła przez wieki część murów obronnych, które otaczały miasto od XIV do XIX stulecia. Sama Baszta powstała w połowie XIV wieku przy jednej z bram prowadzących do miasta, tzw. Bramie Górnej. Obrona tej części murów należała do cechu kowali, stąd jej nazwa. Imponujące są liczby określające ten średniowieczny zabytek. Wysokość baszty to 22,5 m, jej średnica to 9,5 m. Grubość murów w przyziemiu wynosi aż 2,7 m. Mieściło się tu dawniej więzienie. W latach 1970-72 przeprowadzono remont baszty, która obecnie jest udostępniona do zwiedzania. Ze szczytu roztacza się piękna panorama miasta. Wejście do Baszty Kowalskiej znajduje się na wysokości ponad 6 m, a prowadzi do niego z ulicy 45 kamiennych schodów. Klucz do Baszty znajduje się w pobliskim Centrum Informacji Turystycznej (ul. Basztowa 15). Do dzisiaj w Złotoryi zachowały się też fragmenty średniowiecznych obwarowań, np. przy ul. Pocztowej czy Klasztornej.
Adres: ul. Basztowa
Mury: ul. Pocztowa, ul. Klasztorna
Kościół Narodzenia NMP w Złotoryi
Kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny to najstarsza zachowana świątynia miasta, początkami sięgająca XIII wieku, a dokładniej 1230 roku. Ujmuje ta romańsko-gotycka bazylika z bogatym wystrojem wnętrza i wysoką wieżą. Budowla zdobiona jest przyporami, maswerkami oraz kaplicą św. Krzyża z XVI stulecia. Wewnątrz zachwycają sklepienia sieciowe. Wieża ma aż 5 kondygnacji i oferuje fantastyczny widok. Kościół stanowi Sanktuarium Matki Bożej z Lourdes.
Adres: ul. Joannitów
Kopalnia Złota Aurelia w Złotoryi
Kopalnia Złota Aurelia w Złotoryi to świetny sposób na poznanie nieco bliżej realiów górnictwa złota, uprawianego w okolicy od wieków. Kopalnia Aurelia wykuta została pod górą Św. Mikołaja. Jej dzieje giną w mrokach historii. Pewne jest tylko, że jedną ze sztolni wykuto około 1660 roku. Inne chodniki i szyby wykuto najpewniej już w XX wieku. Kopalnia Złota w Złotoryi kryje wiele tajemnic, część chodników została zasypana. W 1997 roku odkryto zasypany szyb i od imienia odkrywcy nosi miano "Szyb Karola". Ma 28 metrów długości i odchodzą od niego liczne boczne korytarze, jeszcze niezbadane i niespenetrowane. Obecnie nieczynna sztolnia jest udostępniona dla turystów.
Długość trasy wynosi około 100 m. Sztolnia wykuta jest w twardej skale diabazowej, a w niej widać nacieki rudy żelaza. Od głównego chodnika odchodzą boczne korytarze i szyb wentylacyjny, w którym mieszkają nietoperze. Temperatura w podziemiach jest stała i wynosi około + 8 C. Korytarze są wąskie i wilgotne, dlatego zwiedzanie odbywa się w kaskach ochronnych. Trasa jest oświetlona. Wokół Kopalni powstała infrastruktura z ławkami, stołem i murowanym grillem. Ponadto jest tutaj duży plac zabaw dla dzieci oraz parking. Wszystko przydatne jest podczas oczekiwania na zwiedzanie.
Jak dojechać do Kopalni Złota? Od centrum Złotoryi kierujemy się w stronę cmentarza ulicą Cmentarną, skręcamy w ul. Chrobrego, przy zabudowaniach Fabryki Obuwia, dalej wzdłuż rzeki Kaczawy, kopalnia mieści się u podnóża Góry Świętego Mikołaja. Można też kierować się na ulicę Stromą (na rondzie stromo w dół), skręcamy w prawo przy zabudowaniach fabrycznych i dojedziemy do kopalni. Odległość od głównej drogi to 400 m. Odległość od przystanku autobusowego również 400 m.
Adres: ul. Chrobrego
Aktualne godziny zwiedzania i cennik biletów: https://www.xn--zotoryja-6ob.pl/asp/kopalnia-zlota-aurelia,237,,1
Muzeum Złota w Złotoryi
Muzeum Złota mieści się w zabytkowym budynku z II połowy XVII wieku, który jest wkomponowany w mury obronne miasta. Budowla wyróżnia się XVIII-wiecznym mansardowym dachem. W Muzeum poznać można m.in. historię górnictwa złota w Złotoryi.
ul. Zaułek 2
Inne ciekawe miejsca i zabytki w Złotoryi
- Park linowy Meander, ul. Sportowa - fajny park linowy, najbliższy parking znajdziesz przy ul. 3 Maja, obok jest wisząca kładka na Kaczawie
- Wieża widokowa na Wilczej Górze - z ekspozycjami historycznymi i efektowną panoramą
- Park Miejski - miejsce rekreacji rodzinnej
- Szlaki piesze, m.in na Ostrzycę Proboszczowicką, która stanowi wybitny wulkan, charakterystyczny dla tego regionu
- Kościół cmentarny św. Mikołaja - świątynia z XIV wieku położona na wzgórzu, gdzie na przełomie XII i XIII wieku istniała osada górników złota. Kościół zdobi okazały, XIV-wieczny portal z misterną dekoracją roślinną. Na zewnętrznych elewacjach zachowały się epitafia
- Klasztor franciszkanów - kompleks z XV wieku z barokowym kościołem św. Jadwigi, przebudowanym w XVIII stuleciu. Franciszkanie przybyli tu już w XIII stuleciu za sprawą Św. Jadwigi. Obok kościoła stoi wotywna kapliczka słupowa z końca XV stulecia i XVIII-wieczna statua św. Jana Nepomucena
- Mauzolea na cmentarzu komunalnym, ul. Cmentarna 10 - znajdziesz tu efektowne mauzolea z okresu XVIII-XX wiek, odczytasz na nich takie nazwiska, jak: Guenther, Langner, Jaekel, Eisler, Gottschling, Haerold, Schmaller, Schoffer, Gottschling, Hibner; Steinbrecher, Weber, Hein, Schubert czy Kuehn
- Katownia, ul. Zaułek - budynek z XVIII wieku
Historia Złotoryi
Długie są dzieje Złotoryi, bowiem to najstarsze miasto Polski! Od VIII do X wieku w okolicach dzisiejszej Złotoryi zamieszkiwali Trzebowianie. Niemieccy górnicy złota pojawili się przy złożach w rzece Kaczawie pod koniec XII wieku i założyli tu osadę. Tak powstał zalążek Złotoryi, której prawa miejskie nadał w 1211 roku książę Henryk I Brodaty. Stało się to na zamku w sąsiedniej Rokitnicy. Ciekawostką jest, że to najstarsza udokumentowana lokacja na ziemiach polskich, na prawie magdeburskim. Miasto rozwijało się dzięki górnictwu złota, miedzi i srebra. Przetrwało wojny, w tym napoleońskie, zachowując do dziś gotyckie zabytki. W średniowieczu był to prężnie działający ośrodek wydobycia złota, a później bazaltu. W okolicznych miejscowościach do połowy XX wieku wydobywano też miedź.
Nie każdy wie, że kilkuset górników ze Złotoryi wzięło udział w 1241 w bitwie z Mongołami pod Legnicą. Większość z nich zginęło w walce, a wspomina ich płaskorzeźba na rynkowej fontannie. W 1290 miasto otrzymało prawo mili, handlowano tu również solą i suknem. W 1328 Złotoryja wraz z resztą księstwa legnickiego stała się lennem Czech. Najazdy husytów w XV wieku sprawiły, że zbudowano mury obronne, których znaczne fragmenty wraz z Basztą Kowalską zachowały się do dzisiaj. Na pierwszej mapie Europy z 1467 roku Mikołaj z Kuzy na obszarze Śląska oprócz Wrocławia zaznaczył tylko Złotoryję. W 1497 w mieście panowała epidemia. Wiek XVI przyniósł Złotoryi okres rozwoju gospodarczego. Później nie obyło się bez nieszczęść. W 1608 roku miasto nawiedziła niszczycielska powódź, która zabrała ze sobą nie tylko majątki, ale i życie ludzkie. W 1613 roku pożar zniszczył 571 domów. To wraz z wojną trzydziestoletnią przyniosło kres świetności Złotoryi. W 1675 roku, po śmierci ostatniego władcy z dynastii Piastów, Jerzego Wilhelma, miasto przeszło pod bezpośrednie panowanie Habsburgów, a w 1742 roku Złotoryja wraz z większością Śląska po trzech wojnach śląskich z Austrią została zdobyta przez Prusy.
W 1813 roku stoczyła się tu bitwa o miasto pomiędzy wojskami Napoleona a oddziałami prusko-rosyjskimi. Napoleońska Armia marszałka Macdonalda przegrała niedaleko Złotoryi bitwę z wojskami pruskimi, dowodzonymi przez feldmarszałka Gebharda von Blüchera. W 1820 roku rozebrano mury miejskie, co ułatwiło rozwój przestrzenny miasta.
Nazwa Złotoryi
Nie dziwne jest, że to od złota Złotoryja wzięła swe wszystkie nazwy: Aurum (z łaciny złoto), Goldberg (niem. Złota Góra) czy wreszcie polska Złotoryja. W roku 1613 śląski historyk Mikołaj Henel z Prudnika w dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podał jej nazwę Goldberga. Taką samą nazwę wspomina polskojęzyczny dokument z 1750 roku. Polską nazwę Złotoryi oraz niemiecką Goldberg wymienił śląski pisarz Józef Lompa w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 roku. W polskim źródle z 1895 roku podano polskie nazwy Złota Góra oraz Złotoryja. Złota Góra pojawiała się też na mapach oraz była używana w 1945 roku. Nazwę Złotoryja ustalono urzędowo w 1946 roku.
Noclegi w Złotoryi
My w Złotoryi spaliśmy w Gold Hotel Złotoryja, a poniżej znajdziesz wiele innych możliwości noclegowych w samym mieście, jak i w jego okolicy.
Tutaj znajdziesz duży wybór noclegów. Zamawiając nocleg na Booking.com za naszym pośrednictwem wspierasz rozwój naszego bloga, za co z góry dziękujemy! To pomoże nam w dotarciu do wielu ciekawych miejsc, które później chętnie Wam pokazujemy i dzielimy się z Wami naszymi doświadczeniami i informacjami.
Co zobaczyć w okolicy?
Chcesz rozszerzyć swoje zwiedzanie o kolejne ciekawe miejsca? W promieniu 50 kilometrów znajdziesz inne miejscowości i regiony, które są warte odwiedzenia. Oto nasze propozycje na dalsze odkrycia!
- Świeradów Zdrój, odległość: 47.3 km
- Szczawno-Zdrój, odległość: 42.9 km
- Lubin, odległość: 36.5 km
- Lubiąż, odległość: 41.5 km
- Legnica, odległość: 19.5 km
- Janowice Wielkie, odległość: 26.9 km
