Drewniany kościół w Szalowej. Perła rokoka w Polsce

Anna Piernikarczyk · Aktualizacja: 2026-01-16

Drewniany kościół św. Michała Archanioła w Szalowej to cenny i zarazem cudowny zabytek zabytek drewnianej architektury sakralnej. Jeden z najcenniejszych i najpiękniejszych w Polsce, uznany za Pomnik Historii w 2017 roku. Znajduje się nieco na północny zachód od Gorlic, w niezbyt popularnej miejscowości. Słyszałam, że ten kościół warto odwiedzić, ale jego piękno zdecydowanie przerosło moje oczekiwania. Znany bywa z tego, że na frontowej ścianie skrywa wizerunek diabła, ale zdecydowanie nie dla niego polecam tu się zjawić, ale dla niesamowitego wystroju świątyni! Niewiele brakło, a znalazłby się na liście UNESCO, jednak okazał się zbyt młody!

Drewniany kościół w Szalowej

Architektura i wystrój kościoła w Szalowej

Kościół w Szalowej uznawany jest za jeden z najcenniejszych drewnianych barokowych kościołów w Polsce i za unikat na skalę europejską. Jest orientowany, konstrukcji zrębowej z drzewa jodłowego. Trójnawowy w formie bazyliki. Do nawy głównej przylegają arkadami o falistym wykroju, wspartymi na słupach, niższe nawy boczne oświetlone własnymi oknami. Do prezbiterium dostawione są dwie zakrystie, a do korpusu nawowego od frontu przylegają trzy kruchty.

Mimo, że kościół w Szalowej jest drewniany, to jego spójny wystrój reprezentuje styl baroku i to w jego najlepszym wydaniu, pełnym przepychu. A tak dokładnie to rococo i to jeden z cenniejszych przykładów tego stylu w naszym kraju. Przepiękne polichromie, do tego ołtarz główny, bogato zdobiony i sześć ołtarzy bocznych. Wnętrze jest naprawdę niesamowite! Na pierwszy rzut oka wydaje się, że wystrój pełen jest marmuru, ale wyposażenie jest wykonane z drewna. Ciekawostkami architektonicznymi są także przekręcone ustawienie kolumn oraz faliste belki tęczowe, które nadają wnętrzu dynamiki. Większość elementów wyposażenia pochodzi z drugiej połowy XVIII wieku.

Drewniany kościół w Szalowej

Znaczące elementy wystroju:

Ołtarz główny i 6 ołtarzy bocznych: drewniane, późnobarokowe, bogato zdobione, kolumnowe z dekoracją rokokową. Szczególnie okazały jest ołtarz główny z XVIII-wiecznymi obrazami Świętej Trójcy i św. Michała Archanioła ozdobiony dużymi lustrami
Chrzcielnica z czarnego marmuru
XVIII-wieczne konfesjonały, stalle i ławki, bogato dekorowana ambona połączona schodami z lożą (galeryjką kolatorską)
Obraz Veraicon pod belką tęczową z XVII wieku, ukazujący twarz Chrystusa w okładzie ze srebrnej blachy
4 feretrony rokokowe
Rzeźby drewniane: apostołów z XVIII wieku, Chrystusa zmartwychwstałego czy NMP Niepokalanej z XIX wieku
Monstrancja rokokowa-klasycystyczna i kielich z XIX wieku
Relikwiarz rokokowy, lampa wieczna i kinkiety z XVIII wieku
Chór muzyczny z organami wybudowanymi w 1934 roku przez warszawskiego organmistrza Zygmunta Kamińskiego, zabytkowy prospekt z XVIII wieku pochodzi z poprzedniego instrumentu
Ornaty z XVIII wieku
7 przedstawień diabłów oraz 153 przedstawienia aniołów
Około 200 relikwii świętych, m.in. św. Jana Kantego i św. Barbary

Drewniany kościół w Szalowej

Kult św. Jana Kantego - ołtarz boczny z cudownym obrazem

W jednym z bocznych ołtarzy mieści się otoczony kultem obraz św. Jana Kantego z około 1640 roku. Obraz najprawdopodobniej autorstwa Jana Chryzostoma Proszowskiego słynie cudami i kultem się go otacza we wsi już od XVII stulecia. To za sprawą tego obrazu doszło do kanonizacji tego Świętego. Kanonizacja św. Jana Kantego została potwierdzona dwoma cudami, które miały miejsce w Szalowej. Było to uzdrowienie M. Gawlickiej i A. Oleksowicza. Ponadto mówi się o cudownym uzdrowieniu Justyny Krupeckiej, żony organisty z Bobowej. Obraz zdobią sukienki z 1796 roku autorstwa Jana Dunina, są tu również relikwie Świętego. Nabożeństwa ku czci św. Jana Kantego odbywają się w Szalowej w pierwszy czwartek miesiąca, a główne święto z odpustem przypada w niedzielę około 20 października.

Drewniany kościół w Szalowej

Kościół w Szalowej - historia i wytypowanie do Listy UNESCO

Kościół św. Michała Archanioła w Szalowej powstał w XVIII wieku, a dokładniej w latach 1739-1756, z inicjatywy proboszcza Wojciecha Stefanowskiego i właściciela wsi Krzysztofa Jordana. Poświęcony został w 1756 roku, a we wnętrzu skrywa spójny stylowo wystrój. W 2000 roku kościół w Szalowej wraz z kilkoma innymi świątyniami drewnianymi z terenu Małopolski (m.in. Haczów, Dębno, Binarowa czy Sękowa) zostały wytypowane do wpisania na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Niestety w 2003 roku nie został na tę listę wpisany, ze względu na swą odrębność, ponieważ pozostałe kościoły były starsze i gotyckie. W 2012 roku rozpoczęto w kościele i jego otoczeniu prace remontowe. Oszalowano ściany, a dachy pokryto gontem. 23 listopada 2017 prezydent RP wpisał szalowski kościół na listę pomników historii. To element Szlaku Architektury Drewnianej w Małopolsce.

Drewniany kościół w Szalowej

Otoczenie świątyni

Kościół otacza masywny, kamienny mur, w obrębie którego stoi poza świątynią barokowa kaplica Miłosierdzia Bożego z 1739 roku oraz XIX-wieczna murowana dzwonnica parawanowa. Wiszą w niej 3 dzwony: mały św. Jan Chrzciciel (130 kg), średni św. Sebastian (220 kg) oraz duży o wadze 400 kg z inskrypcją: ET VERBUM CARO FACTUM EST ET HABITAVIT IN NOBIS A.D.1701 ("A Słowo Ciałem się stało i zamieszkało wśród nas"). Data podpowiada, że powstał w 1701 roku, z kolei mniejsze są młodsze i zostały odlane w odlewni dzwonów w Białej w 1947 roku.

Drewniany kościół w Szalowej

Inne atrakcje Beskidu Gorlickiego

W okolicy warto odwiedzić też Bobową z koronką klockową i synagogą, Szymbark z kasztelem i skansenem, Gorlice, cmentarz 123 czy wieżę na Wiatrówkach. To cenne atrakcje Beskidu Gorlickiego.

Szalowa

Informacje praktyczne

Kościół św. Michała Archanioła
Szalowa 14, Szalowa
http://www.parafiaszalowa.pl/

Noclegi w Gorlicach

Oto lista polecanych i sprawdzonych przez nas noclegów.

Relaksatorium Sfera Beskidu 14.5 km

Tutaj znajdziesz duży wybór noclegów. Zamawiając nocleg na Booking.com za naszym pośrednictwem wspierasz rozwój naszego bloga, za co z góry dziękujemy! To pomoże nam w dotarciu do wielu ciekawych miejsc, które później chętnie Wam pokazujemy i dzielimy się z Wami naszymi doświadczeniami i informacjami.

Co zobaczyć w okolicy?

Jeśli już zwiedziłeś tę atrakcję, warto wybrać się również do kilku innych ciekawych miejsc w pobliżu. W promieniu 30 kilometrów znajdziesz wiele interesujących zakątków, które mogą urozmaicić Twój pobyt w tej części Polski.