Szczebrzeszyn. Zabytki i atrakcje turystyczne, które warto zobaczyć

5

Szczebrzeszyn to urokliwe miasteczko w województwie lubelskim, znane chrząszcza i literackiego akcentu w wierszu Jana Brzechwy. To miasteczko położone na pograniczu Roztocza, nad rzeką Wieprz, około 20 km na zachód od Zamościa, oferuje turystom nie tylko ciekawe zabytki, ale również spokojną bazę wypadową w malowniczy region przyrodniczy.

Szczebrzeszyn - położenie i dojazd

Szczebrzeszyn leży w południowej części województwa lubelskiego, w powiecie zamojskim, na wysokości około 230 m n.p.m. Gmina graniczy z Zamościem na wschodzie, Zwierzyńcem na południu, Radecznicą na zachodzie oraz Nieliszem i Sułowem na północy. To czyni Szczebrzeszyn atrakcyjną bramę do Roztocza. Najłatwiej dotrzesz tu samochodem drogą krajową nr 74, łączącą Lublin z granicą ukraińską. To wygodna trasa z Zamościa (około 20 km) lub Lublina (około 90 km). Komunikacja kolejowa jest możliwa przez stację w pobliskich Brodach Małych na linii Rejowiec-Hrebenne. Autobusy kursują tu regularnie z Zamościa i okolicznych miejscowości.

Zabytki i atrakcje w Szczebrzeszynie. Mapa atrakcji turystycznych

Szczebrzeszyn słynie z pomników chrząszcza, zabawnego hołdu dla wiersza Brzechwy oraz bliskości Roztocza, idealnego na piesze wędrówki i obserwację przyrody. To doskonała baza do zwiedzania Roztoczańskiego Parku Narodowego, z trasami rowerowymi i spływami kajakowymi po Wieprzu. Sprawdź w naszym przewodniku najlepsze atrakcje Szczebrzeszyna!

Pomniki chrząszcza w Szczebrzeszynie

"W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie
I Szczebrzeszyn z tego słynie"

Tak brzmią słowa wiersza Chrząszcz Jana Brzechwy, które rozsławiły to miasto. Nie dziwne, że ten owad stał się symbolem tego miejsca, a te słowa wykorzystywane są do promocji miasta i w wielu aspektach życia chrząszcz pojawia się, przyciągając tym samym turystów! U podnóża Góry Zamkowej przy ulicy Klukowskiego, stanęła w 2002 roku ciekawa drewniana rzeźba przedstawiająca chrząszcza ze skrzypcami, który wita gości przy wjeździe do miasta. Inne pomniki chrząszczy stanęły w innych miejscach Szczebrzeszyna, np. w 2011 roku na Rynku przed okazałym Ratuszem stanął dwumetrowy pomnik chrząszcza odlany z brązu. Od tego momentu każdy turysta obowiązkowo robi sobie z nim zdjęcie.

Figurki chrząszczy można też kupić w punkcie Informacji Turystycznej, który mieści się w dawnej synagodze, w której siedzibę ma Miejski Dom Kultury. Przed nim też stoją drewniane figurki.
Adres: ul. Klukowskiego lub Rynek

Rynek w Szczebrzeszynie

Centralnym placem miasta jest Rynek, czyli sporych rozmiarów plac Kościuszki. Niegdyś pełen zieleni, dziś w większości wybrukowany. To tutaj zwykle odbywają się imprezy, jak choćby Dni Chrząszczowego Grodu. Pośrodku placu stoi okazały Ratusz w kształcie czworoboku, którego budowę rozpoczęto w 1840 roku, wykorzystując materiał z rozbiórki bramy zamojskiej. Już wcześniej istniał tu ratusz, który był nie tylko siedzibą władz miejskich, ale pełnił też rolę poczty i powozowni.

Naokoło Rynku stoją kamieniczki i domki, które niegdyś posiadały podcienia. W części zachowały się jeszcze podziemia, tzw. lodownie, w których przetrzymywano lód gromadzony zimą. Taką podziemną murowaną piwnicę lodownię zobaczyć można np. w kamienicy pod numerem 16. Od 2011 roku przed Ratuszem stoi efektowny pomnik chrząszcza. To obowiązkowy punkt programu każdej wycieczki, niemal każdy turysta robi sobie tutaj zdjęcie, przyciąga on zarówno dzieci, jak i miłośników literatury. 
Adres: Pl. Kościuszki

Kościół Św. Mikołaja - najstarsza świątynia w Szczebrzeszynie

Kościół Św. Mikołaja to najstarsza świątynia katolicka w Szczebrzeszynie. Istnieje od czasów średniowiecza jako świadectwo historii prywatnego miasta szlacheckiego, lokowanego w 1352 roku. Ufundował ją w 1394 roku Dymitr z Goraja. Obecny kościół powstał za sprawą miejscowego proboszcza, Mikołaja Kiślickiego, w latach 1610-20. Stoi niemal przy Rynku. Ten murowany kościół reprezentuje styl lubelskiego renesansu. Dekoracja stiukowa w nawie i prezbiterium naśladuje dekorację z Katedry Zamojskiej. Wyposażenie świątyni pochodzi z różnych okresów, najstarsze ołtarze naw bocznych powstały w I połowie XVII wieku, a z końca XVII stulecia pochodzi ambona o bardzo efektownym kształcie, z figurami aniołów wspierających baldachim.

Prawdopodobnie to tutaj w 1842 roku ślub wzięli pradziadkowie Karola Wojtyły, późniejszego papieża, a dziś Św. Jana Pawła II. Przed wejściem do świątyni stoi barokowa figura Madonny z XVIII wieku, a na teren przykościelny prowadzi dobrze zachowana barokowa brama z XVIII stulecia.
Adres: ul. Wyzwolenia 1

Synagoga w Szczebrzeszynie - Miejski Dom Kultury i kirkut

Nie każdy wie, że synagoga w Szczebrzeszynie to jedna z najstarszych bożnic w Polsce. Pierwsza w tym miejscu powstała już pod koniec XVI wieku, a potwierdzają to dokumenty historyczne z 1584 roku. Została jednak spalona podczas masakry Chmielnickiego w latach 1648-49. Jan Zamoyski jako właściciel Szczebrzeszyna w 1659 roku zezwolił na wybudowanie nowej synagogi, która po zawirowaniach wojennych stoi do dziś. Zbudowana jest w stylu renesansowym z pięknym fryzem arkadowym i nakryta łamanym dachem polskim.

Synagoga spalona została ponownie w 1939 roku, ale odbudowano ją w połowie XX wieku i od tamtej pory jest siedzibą Miejskiego Ośrodka Kultury. Obecnie funkcjonuje tu również punkt Informacji turystycznej.

Społeczność żydowska istniała w mieście od wieków. Pierwsze wzmianki o gminie żydowskiej pochodzą z XVI wieku, wtedy też powstał tu kirkut istniejący do dziś. Pod koniec XIX wieku w Szczebrzeszynie mieszkało 2644 Żydów, aż 42% całej ludności miasta, jednak II wojna światowa przyniosła wielką eksterminację Żydów Szczebrzeskich. Spalono bożnicę i wymordowano lub wywieziono niemal wszystkich Żydów. Ostatni Żyd, Jankiel Grojser, zmarł w Szczebrzeszynie w 1970 roku. Jego grób mieści się na cmentarzu katolickim.
Adres: ul. Sądowa 3

Kościół Św. Katarzyny - klasztor w Szczebrzeszynie

Klasztorny kościół Św. Katarzyny stojący niedaleko Rynku ma długą historię. Już na przełomie XIV i XV wieku przybyli tu Franciszkanie, bowiem w 1398 roku Dymitr z Goraja ufundował im kościół p.w. Św. Trójcy. Dzisiejszy kościół wraz z zabudowaniami klasztornymi pochodzi z początku XVII wieku i jest fundacji Zamoyskich. W 1783 roku Franciszkanie opuścili budynki klasztorne, w których urządzono koszary wojskowe, a później szpital, zaś w kościele urządzono kaplicę szpitalną.

Po upadku powstania styczniowego w 1883 roku kaplicę zamieniono na cerkiew prawosławną, a klasztor pozostał szpitalem. W XIX wieku Zamoyscy rozbudowali szpital, tworząc tu dodatkowo szkołę dla kształcenia personelu medycznego i schronisko dla ubogich. W 1917 roku kościół otrzymał wezwanie Św. Katarzyny i zwrócono go katolikom, ale w czasie II wojny światowej ponownie świątynia stała się cerkwią, dopiero po zakończeniu działań wojennych wróciła do katolików.

Mieszkańcy Szczebrzeszyna nazywają ten kościół "klasztorem", ma on charakter bazylikowy, z nawami bocznymi niższymi od głównej. Ciekawostką jest, że w efekcie przebudowy oś kościoła jest zaburzona i prezbiterium jest przesunięte w lewo. Tym sposobem miasto ma swój krzywy kościół jak Ząbkowice mają krzywą wieżę.
Adres: ul. Klukowskiego 1

Cerkiew w Szczebrzeszynie

Cerkiew Zaśnięcia NMP w Szczebrzeszynie założona została już pod koniec XII wieku, o czym świadczą zachowane fundamenty romańskiej budowli. Przebudowano ją około 1560 i 1710 roku. Co ciekawe, w XVI i XVII wieku udekorowano ją bogatą polichromią. Unikalność tej budowli polega również na tym, że jest ona murowana, w przeciwieństwie do wielu drewnianych cerkwi na wschodnich rubieżach Polski. Prawosławna cerkiew w Szczebrzeszynie odznacza się cudnym wnętrzem. Odkryto tu dwie warstwy malowideł ściennych, najstarsze pochodzą z XVI wieku.

W prezbiterium cerkwi odkryto dobrze zachowaną kryptę, w której znaleziono szczątki 9 ciał. Dekoracja trumien wyróżniała je od innych i potwierdza legendę o pochowaniu w podziemiach kościoła dawnych właścicieli Szczebrzeszyna. Cerkiew jest nadal użytkowana, to filia prawosławnej parafii św. Mikołaja w Zamościu. Nabożeństwa odbywają się około raz w miesiącu. Poza tym cerkiew jest zamknięta, ale klucz do niej znajduje się w punkcie Informacji Turystycznej.
Adres: ul. Sądowa 11

Młyn w Szczebrzeszynie

Młyn wodny został wybudowany w w mieście na początku XX wieku, z woli Ordynata hrabiego Maurycego Zamoyskiego. Młyn jest trzykondygnacyjny, murowany z miejscowego białego kamienia, ze wstawkami z czerwonej cegły. Stoi do dziś przy ulicy Klukowskiego, naprzeciw pomnika owada. Budynek pierwotnie przeznaczony był na magazyn zboża i mąki oraz na mieszkanie młynarzy. Po I wojnie światowej od Ordynacji młyn zakupili Jan Pereta i Eligiusz Drożdżyk, mieszkańcy Szczebrzeszyna. 

Młyn poruszany wodą w okresie międzywojennym pod względem przemiału zboża był największym w województwie lubelskim i jednym z większych w Polsce. W tym czasie produkował wiele asortymentów mąki wysokiej jakości. Na początku XX wieku młyn nocą dostarczał energii elektrycznej do oświetlania miasta, ale pod koniec lat 30. Szczebrzeszyn został podłączony do sieci energetycznej i tym samym również młyn od tego czasu jest poruszany energią elektryczną.

Z czasem budowla i śluza uległy zniszczeniu i w 1978 roku młyn przestał działać, planowano nawet urządzić w nim hotel. Z czasem stare urządzenia zezłomowano, a budynek niszczał, ale w 1983 roku młyn kupił specjalista młynarski Mieczysław Dubiel i zainstalował tu nowe urządzenia i wyposażenie. Odrestaurowany młyn wznowił pracę w 1985 roku. Elewacje zachowały pierwotną architekturę, dzięki czemu budynki stanowią oryginalny i charakterystyczny zabytek regionu.
Adres: ul. Klukowskiego 21

Ruiny zamku, czyli średniowieczne grodzisko na wzgórzu zamkowym

Na wzgórzu ponad miastem zachowały się ruiny średniowiecznego grodziska z XIV wieku. Warownia została zbudowana w XIV wieku przez króla Kazimierza Wielkiego lub podskarbiego wielkiego koronnego Dymitra z Goraja. Później, w XVI stuleciu została rozbudowana. Obecnie z zamku pozostały jedynie pozostałości murowanej wieży i wzgórze zamkowe. To raptem 300 m od rynku, ale miejsce oferuje ładny, panoramiczny widok. Trwają tu prace rekonstrukcyjne.

Park nad Wieprzem w Szczebrzeszynie

Nad rzeką Wieprz, za Halą Targową i dworcem autobusowym, powstał niewielki park z kładką, ławkami i ładnie utrzymaną zielenią. To idealne miejsce na rodzinną rekreację. W planach są tutaj dodatkowo bulwary, które dobrze zagospodarowane mają służyć mieszkańcom i turystom.
Adres: ul. Targowa

Galeria Roztocze w Szczebrzeszynie

Galeria Roztocze w Szczebrzeszynie to prywatna galeria artystów - Państwa Drohomireckich, która znajduje się przy ulicy Klukowskiego, naprzeciw dawnego młyna. Twórcami galerii jest małżeństwo artystów, Barbara i Mariusz, którzy studiowali na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, a dziś tworzą właśnie tutaj. Galeria Roztocze jest jedną z kilku galerii w tym mieście, bowiem Szczebrzeszyn to miasto malarzy. Prócz pięknych obrazów, rysunków i portretów obejrzeć i zakupić można tutaj również inne rękodzieło, np. biżuterię z kamieni szlachetnych, ceramikę, koronki czy ozdoby z drewna.
Adres: ul. Klukowskiego 44a

Co jeszcze warto zobaczyć w Szczebrzeszynie i wokół niego?

Wokół miasta roztaczają się przepiękne tereny przyrodnicze, które warto zaplanować podczas swojej wizyty. Wszak to brama Roztocza!

Roztoczański Park Narodowy

Roztoczański Park Narodowy ma powierzchnię ponad 8.000 ha. To ostoja konika polskiego, potomka dzikiego tarpana. Niesamowitym jest, że teren Parku w blisko 95% stanowią lasy. Niesłychanie piękne lasy, szczególnie jesienią. Warto wyruszyć na tutejsze szlaki.

Szczebrzeszyński Park Krajobrazowy

Szczebrzeszyński Park Krajobrazowy powstał w 1991 roku. Obejmuje przepiękny zakątek Polski, leżący niemal w całości we wschodniej części Roztocza Zachodniego, nieco na zachód od Szczebrzeszyna. Przełamują się tutaj dwie południkowe bruzdy, nazywane padołami. Jednym z nich płynie Gorajec, stąd nazwany jest Padołem Gorajca, drugi, zwany Padołem Zwierzynieckim lub Józefowskim, rzeźbiony jest przez rzekę Wieprz i zarazem stanowi granicę Roztocza Zachodniego.

Obszar pomiędzy padołami, objęty ochroną w formie Szczebrzeszyńskiego Parku Krajobrazowego to tzw. Roztocze Szczebrzeszyńskie, malownicze wzgórza przecięte wąwozami lessowymi. To właśnie urozmaicona rzeźba stanowi w dużej mierze o atrakcyjności tego terenu. Najwyższym punktem Parku jest Góra Dąbrowa (344 m n.p.m.). Obszar Parku o powierzchni ponad 20 tys. ha leży na terenie gmin: Szczebrzeszyn, Zwierzyniec, Biłgoraj, Frampol, Goraj, Radecznica, Sułów, Terespol i Turobin.

Atrakcje w Szczebrzeszyńskim Parku Krajobrazowym:

• Wąwozy lessowe
• Zalew w Podlesiu
• Źródła w okolicach Radecznicy i Zaporza - pomniki przyrody nieożywionej
• Lipa drobnolistna w Szperówce o obwodzie pnia 920 cm
• Bagno Tałandy
• Ścieżki przyrodnicze, trasy rowerowe i szlaki piesze
• Spacerowa ścieżka przyrodniczo-historyczna Szczebrzeszyn - Kawęczynek

Wąwozy lessowe

Szczebrzeszyn otacza od zachodu prawdziwy labirynt wąwozów lessowych, w którym łatwo się zagubić, choć prowadzą tu ścieżki i szlaki turystyczne. To wspaniałe miejsce na piesze wędrówki, przejażdżki rowerowe, a nawet przejażdżki bryczką. Istnieje tu Piekiełko, które dobrze oddaje charakter miejscami głębokich wąwozów, gęsto porośniętych drzewami i ciekawą roślinnością w runie leśnym. Półmrok panujący w jarach nadaje temu miejscu dodatkowego smaczku. Wąwozy lessowe leżą na obszarze Szczebrzeszyńskiego Parku Krajobrazowego. Wiodą tu szlaki turystyczne: miejscowe szlaki zielony i czarny czy niebieski Centralny Szlak Pieszy Roztocza.
Adres: dojście ul. Cmentarną

Ścieżka Szczebrzeszyn - Kawęczynek

Ścieżka przyrodniczo-historyczna Szczebrzeszyn-Kawęczynek znakowana białym kwadratem z czerwonym skośnym paskiem to idealna trasa spacerowa. Rozpoczyna się w Szczebrzeszynie przy ul. Klukowskiego, obok Pomnika Chrząszcza i prowadzi dalej koło kościoła p.w. Św. Katarzyny, przez centrum miasta, obok kirkutu, cmentarza katolickiego, przez charakterystyczne poletka fasoli z tyczkami, pola rzepaku, wąwozy lessowe i kończy się w Kawęczynku. Ścieżkę tę można również przemierzyć na rowerze, a nawet bryczką, z miejscowymi przewoźnikami.

Na trasie postawiono kilkanaście tablic z informacjami dotyczącymi przyrody na tym terenie, są też przewidziane miejsca na odpoczynek. Ciekawostką jest, że rzepak jest wykorzystywany w miejscowych zakładach tłuszczowych, a na polach fasoli podczas jej kwitnienia wystawiane są ule, dzięki czemu produkuje się tutaj jedyny w Polsce miód fasolowy.

Noclegi Szczebrzeszyn

Tutaj znajdziesz duży wybór noclegów. Zamawiając nocleg na Booking.com za naszym pośrednictwem wspierasz rozwój naszego bloga, za co z góry dziękujemy! To pomoże nam w dotarciu do wielu ciekawych miejsc, które później chętnie Wam pokazujemy i dzielimy się z Wami naszymi doświadczeniami i informacjami.

Co zobaczyć w okolicy?

Chcesz rozszerzyć swoje zwiedzanie o kolejne ciekawe miejsca? W promieniu 50 kilometrów znajdziesz inne miejscowości i regiony, które są warte odwiedzenia. Oto nasze propozycje na dalsze odkrycia!

• Zamość, odległość: 19.3 km
• Zwierzyniec, odległość: 9.6 km
• Roztocze, odległość: 10.7 km
• Tomaszów Lubelski, odległość: 41.4 km