Stary kościół Św. Bartłomieja w Gliwicach Szobiszowicach, PaulusGl

Przyjmuje się, że kościół w Szobiszowicach powstał z inicjatywy Zakonu Ubogich Rycerzy Chrystusa i Świątyni Salomona czyli templariuszy przybyłych na Śląsk z Moraw. Dziś jeszcze na jednej z kamiennych ścian kościoła figuruje krzyż maltański jaki templariusze umieszczali na swoich płaszczach (jednak krzyż maltański był motywem niekoniecznie związanym wyłącznie z zakonem). Krzyż ten, będący częścią polichromii starego kościoła jest tak umieszczony, że widzą go zarówno wierni, jak i ksiądz sprawujący Mszę Świętą. Teza o założeniu kościoła przez templariuszy nie jest jednak potwierdzona. dokumentami.



W dokumencie z 17 września 1297 roku jest już wzmiankowana parafia, a sam dokument został sporządzony przez pierwszego proboszcza szobiszowickiej parafii – kapelana Wańkę (Wacława). Należy więc przyjąć, że parafia powstała pomiędzy 1276 a 1297 rokiem.

Kościół od ul.Toszeckiej skrzyżowanie

Jednak według innych źródeł kościół i parafia mogły powstać nawet ok. 1232 r. Parafia należy tym samym do najstarszych parafii na Górnym Śląsku.

Istnienie parafii zostało potwierdzone dopiero w 1447 roku w sprawozdaniu wizytacyjnym papieskiego kolektora Mikołaja Wolffa. Była to wówczas jedna z większych parafii w regionie. Kościół zbudowano w stylu gotyckim, jest orientowany czyli zwrócony częścią prezbiterialną z ołtarzem głównym ku wschodowi. Kościół składa się z prostokątnej nawy, do której od strony wschodniej przylega niższe i węższe prezbiterium. Od zachodu dobudowana została wieża-baszta zwieńczona krenelażem. Od północy przylega do budynku kruchta i zakrystia. Kościół jest świątynią inkastelowaną - posiada cechy i funkcje obronne, np. masywne kamienne mury, małe okna czy wieżę z krenelażem.

Prezbiterium i zakrystia obecnego kościoła pochodzą z XV wieku, nawa i wieża zaś zostały odbudowane po zniszczeniach z 1626 roku (najazd wojsk gen. Mansfelda von Wallenstein).  Kościół położony jest na niewielkim wzniesieniu, przy jednym z głównych traktów komunikacyjnych i kupieckich.

W 1679 roku został sporządzony protokół wizytacyjny z którego wynika, że kościół w Szobiszowicach zbudowany był z kamienia, miał 32 łokcie długości i 18 szerokości. Posiadał on 5 okien oraz jedne drzwi, dach kryty był gontami. Część kościoła, w której znajdował się ołtarz główny była sklepiona, zaś nawa posiadała drewniany sufit. Ściany i sufit były pomalowane, podłoga wyłożona cegłami, a ławki uporządkowane. W przybudówce znajdowały się organy. Podkreślono, że wszędzie w kościele panowała czystość. Zakrystia, podobnie jak wieża była murowana. W wieży znajdowały się trzy dzwony, czwarty zaś w wieżyczce nad nawą kościoła. Ołtarze były pokryte rzeźbami i malowidłami przedstawiającymi Dziewicę Maryję i apostołów.

pod chórem stacje drogi krzyżowej

W tym czasie kościół posiadał cztery ołtarze: główny ołtarz poświęcony był św. Bartłomiejowi, boczny po stronie ewangelii Matce Boskiej Bolesnej, a ołtarz po stronie epistoły – Św. Mikołajowi. Czwarty ołtarz poświęcony był Matce Boskiej Częstochowskiej. Tabernakulum znajdujące się na ołtarzu głównym było rzeźbione, pomalowane i złocone. Kamienna chrzcielnica miała kształt kielicha z miedzianą misą. W kościele znajdowało się sporo cennego wyposażenia, m.in. monstrancja warta 325 talarów, dwa srebrne kielichy, srebrny krzyż, dwanaście sztandarów itp. Konfesjonał pojawił się dopiero w 1697 roku.

Rozwój przemysłowy Gliwic, budowa Kanału Kłodnickiego i linii kolejowej, powstające zakłady pracy spowodowały gwałtowny rozwój również Szobiszowic. Po przyłączeniu Szobiszowic do Gliwic wierni nie mieścili się w kościele nawet przy odprawianiu kilku Mszy, dlatego z czasem wybudowano nowy, potężny kościół pod tym samym wezwaniem.

Nawa prawa między oknami odkryta polichromia z XV wieku

Stary Kościółek przy Toszeckiej przez prawie 800 lat swojego istnienia odegrał dużą rolę w historii miasta Gliwice, a także okolicznych miejscowości. U wlotu dzisiejszej ul. Floriańskiej przy kościele był plac, który w przeszłości pełnił funkcję placu odpustowego, targowego, a więc był zalążkiem rynku. Kościół oprócz dużego znaczenia kulturowego, religijnego stanowi sam w sobie zabytek na krajową skalę, będąc jednocześnie „skarbcem” zgromadzonych w jego wnętrzu reliktów, umieszczonych na ścianach i sklepieniach unikalnych polichromii oraz innych dzieł sztuki rzemieślniczej.

Stary kościół Św. Bartłomieja
ul. Toszecka. Gliwice Szobiszowice

Anna Piernikarczyk to absolwentka Geografii na Uniwersytecie Śląskim. Autorka przewodników turystycznych Polska rodzinna (wyd. Pascal) oraz Jura. Od Częstochowy do Krakowa (wyd. Compass). Fotograf i łazik z natury. Zakochana w polskich krajobrazach i atrakcjach.

50°18'40" N, 18°40'11" E
Śląskie
2019-05-08
2020-01-28 13:46

Wasze opinie

Nie znalazłem żadnych opinii. Kliknij tutaj, by dodać pierwszą