Skansen w Sidzinie

49°37'11" N
19°42'5" W
Małopolskie
2017-08-28 12:08:57
m npm
Normalna
Zdjęcia (1)

Muzeum Kultury Ludowej w Sidzinie to ciekawy skansen w Małopolsce, niedaleko Zawoi i Zubrzycy Górnej. Historia Skansenu w Sidzinie sięga 1963 roku, kiedy to dwoje ludzi, którym leżała na sercu dbałość o kulturę i lokalne obyczaje, zauważyło że wraz z wybudowaniem we wsi trakcji elektrycznej i dostarczeniem energii idą w zapomnienie urządzenia oraz proste, niewymagające zasilania sprzęty codziennego użytku, które służyły przez długie lata kolejnym pokoleniom ludzi zamieszkujących podbabiogórskie wsie.



Tymi osobami byli Pan Adam Leśniak - sidzinianin z urodzenia, nauczyciel, regionalista, miłośnik rodzimej kultury i tradycji oraz miejscowy proboszcz - ksiądz Józef Świstek, urodzony w Makowie Podhalańskim, rozmiłowany w terenach Spisza, Orawy i okolic Babiej Góry, krasomówca i gawędziarz, niosący światełko oświecenia wiernym, propagujący język polski we wszystkich nabożeństwach.

Ksiądz Świstek miał duży szacunek dla zabytków, dawnej tradycji i spuścizny wieków, którą nie tylko sam pieczołowicie pielęgnował, ale i zachęcał do tego samego innych. Kapłan z zamiłowaniem zbierał i kolekcjonował ludowe świątki, malowidła na szkle oraz inne zabytkowe przedmioty, które jako pierwsze eksponaty zaczął gromadzić w latach 50. XX wieku. Wtedy w Domu Wczasów Dziecięcych w Sidzinie, którego kierownikiem był Pan Adam Leśniak, utworzona została pierwsza izba regionalna, w której swoje miejsce znalazły wychodzące z użycia sprzęty oraz pamiątki z okresu II wojny światowej.

W 1963 roku z okazji 400-lecia powstania wsi Sidzina otwarto dodatkowo skansen w niezwykle urokliwym miejscu, ukrytym za zasłoną lasu. Postawiono tu wówczas chałupę Banasika, przewiezioną z Małej Sidzinki. Sidziński Skansen został założony jako oddział Orawskiego Parku Etnograficznego w Zubrzycy Górnej i tak funkcjonował aż do 2009 roku, kiedy to przeszedł w ręce gminy Bystra-Sidzina. W chwili obecnej ekspozycję skansenu stanowi 8 obiektów:



Chałupa Banasika – (kurna chałupa) z 1807 roku przeniesiona z przysiółka Mała Sidzinka w 1963 roku. Zbudowana z jodły. Drewno używane było do budowy konstrukcji wieńcowej ścian. Jest to typ chałupy zrębowej, zwanej wieńcowej. Budowa tego typu obiektu polega na poziomym i warstwowym układaniu bali, czyli płazów, łączonych na narożach za pomocą specjalnych zacięć, w owej chałupie występuje złącze typu na "rybi (jaskółczy) ogon”. Konstrukcja wzmocniona została drewnianymi kołkami. Dolna warstwa zrębu i górna wzniesiona jest z grubszych bali. Surowcem wypełniającym konstrukcję jest mech. Chałupa zbudowana została na wyższej kamiennej podmurówce. Dach o konstrukcji krokwiowej, dwuspadowy, przyczółkowo-naczółkowy, tzw. dymnikowy, kryty gontem drewnianym. W dachu występują specjalne otwory (dymniki) przez które dym wydostawał się na zewnątrz. Pod dachem znajduje się strych. Charakterystyczne dla tej chałupy są zdobienia rysi, czyli wysuniętych belek podpierających duży nadwieszony okap umieszczonych na ganku biegnącego wzdłuż frontowej ściany chałupy oraz drzwi posiadające półkoliste wycięcie nadproży. Występują trapezoidalne szczyty, które wypełnione są szalunkiem z desek. W szczytach znajdują się wycięte otwory w formie kwadratu – małe oszklone okienko. Wewnątrz szpary między belkami są zamalowane na kolor niebieski (wapno czyste z dodatkiem ultramaryny). Podłoga wykonana jest z drewnianych desek. Sufit (powała) wykonany jest z desek, które przybite są do desek stropowych od strony strychu. Deski łączone są na „wypust”. Na środkowej belce pułapowej umieszczono datę wybudowania budynku. Natomiast w piekarni, tzw. czarnej izbie, w powale znajduje się mały otwór przez który dym wydostawał się na poddasze. W piekarni, pełniącej funkcję kuchni, mieści się na wprost wejścia piec kurny z paleniskiem otwartym. Chałupa posiada bogatą snycerkę wykończeniową. Jest to typ chałupy szerokofrontowej, charakteryzującej się jednotraktowym układem pomieszczeń. Oznacza to, że pod wspólnym dachem połączona jest część mieszkalna i inwentarska – gospodarcza, która oddzielona jest sienią, co powoduje powstanie wydłużonej bryły budynku. Chałupa składa się z tzw. świetnicy, piekarni, sieni i komory. Od tyłu chałupy do ścian bezokiennych przystaje pomieszczenie gospodarcze. Wnętrza są wyposażone w sprzęt domowy i elementy wystroju ludowego typowego dla pierwszej połowy XIX wieku.

Chałupa Anny Kozioł (Trutego) – budynek z 1901 roku. Chałupa została przeniesiona na teren Skansenu ze Spytkowic w latach 1982-84. Zbudowana z drewna iglastego - świerkowego, które  używane było również do budowy konstrukcji wieńcowej ścian. To również jest typ chałupy zrębowej, zwanej wieńcowej. Dolna i górna warstwa zrębu wzniesiona jest z grubszych bali. Surowcem wypełniającym konstrukcję jest glina. Chałupa zbudowana jest na kamiennej podmurówce. Dach kryty jest gontem, posiada też duży nadwieszony okap. Występują trapezoidalne szczyty, które wypełnione są szalunkiem z desek. W szczytach znajdują się wycięte otwory w formie kwadratu. Na zewnątrz budynku między belkami szpary są zamalowane na kolor niebieski (wapno czyste z dodatkiem ultramaryny), zaś wewnątrz na kolor biały (wapno czyste).  Podłoga wykonana z drewnianych desek. Poprzez środek domostwa biegnie pod stropem pojedyncza belka, zwana sosrębem, na której umieszczono prośby do św. Floriana o oszczędzenie przed ogniem oraz datę budowy i nazwiska fundatorów. Znajduje się tutaj również motyw rozety cyrklowej. Jest to typ chałupy szerokofrontowej, charakteryzujący się jednotraktowym układem pomieszczeń, co oznacza, że pod wspólnym dachem są połączone część mieszkalna i inwentarska  – gospodarcza, które oddzielone są sienią. Izba biała była użytkowana jedynie podczas świąt, czy innych ważnych uroczystości. Przyjmowano tutaj również gości. Na ścianach umieszczono obrazy religijne przedstawiające bóstwa oraz świętych. Komora natomiast stanowiła rodzaj magazynu, a niekiedy wykorzystywana była też do spania. Wnętrze chałupy służy do organizowania wystaw czasowych, posiadów, warsztatów. Dawne pomieszczenie komory, znajdujące się po lewej stronie od sieni, pełni dziś rolę kasy Skansenu.

Lamus, spichlerz – budynek z 1897 roku, piętrowy, drewniany, tzw. „górka”, konstrukcji zrębowej, zbudowany z bali, na rzucie prostokąta o wymiarach 5,03m x 3,42m. Obiekt stawiany bezpośrednio na kamieniach, bez podmurówki. Dach lamusa o konstrukcji krokwiowej, dwuspadowy, przyczółkowo-naczółkowy, pokryty jest gontem drewnianym. Jest to typ spichlerza piętrowego z gankiem nadwieszanym na wysokości piętra i prowadzącym do znajdującego się tam pomieszczenia. Po dwóch stronach budynku znajduje się drewniana galeryjka z balustradą. Podłoga, stropy i sufit wykonane są z desek. Ściany również drewniane. Szpary wewnątrz i na zewnątrz obiektu omszone są mchem, wypełnione gliną i obielone - zamalowane na kolor niebieski. Budynek stanowił zaplecze gospodarskie. W pomieszczeniach w specjalnych skrzyniach przechowywano zboże. W jego wnętrzu urządzona została Izba Pamięci Narodowej dla dokumentacji kampanii wrześniowej 1939 roku i działań wojennych.

 Kuźnia (Trzopa, Gawrona) – budynek z końca XIX wieku, przeniesiony na teren Skansenu w 1968 roku. Zbudowany z bali o konstrukcji zrębowej, zwanej wieńcową. Surowcem wypełniającym konstrukcję jest wełnianka drewniana. Dach obiektu przyczółkowo-naczółkowy, kryty gontem drewnianym. Występują proste trójkątne szczyty, które wypełnione są szalunkiem z desek z wyciętymi otworami w kształcie gwiazdy. Kuźnia stawiana bezpośrednio na kamieniach, bez podmurówki Podłoga w budynku wykonana jest z bitej ziemi tzw. klepisko gliniane. We wnętrzu kuźni znajduje się pełne wyposażenie kowalskie m.in. piec kowalski, skórzany miech dochodzący do paleniska, kowadło i narzędzia potrzebne do pracy kowala.

Chałupa Wójta Maja (Kostkowioka) – budynek z drugiej połowy XVIII wieku. Zbudowana z drewna iglastego - świerkowego. Szpary omszone mchem. Drewno używane było do budowy konstrukcji wieńcowej ścian. Jest to typ chałupy zrębowej, zwanej wieńcowej. Był tu zakład tkacki z całym sprzętem pomocnym do obróbki lnu. Po bokach jak z tyłu chałupy do ścian bezokiennych przystawiono pomieszczenia gospodarcze (tzw. kuce).

Dzwonnica loretańska – budynek z 1937 roku. Został przeniesiony z przysiółka Wielka Polana w Sidzinie w 1991 roku. Zbudowana na planie kwadratu o boku 2,56 m. Konstrukcja obiektu: zrębowo-słupowa, na planie kwadratu, nakryta ostrosłupowym daszkiem blaszanym wspartym na drewnianych kolumnach, zwieńczona kutym krzyżem. Ściany szalowane deskami, nakryte gontowymi przydaszkami. Podłoga wykonana jest z desek. Wewnątrz znajdują się eksponaty o tematyce sakralnej oraz wystawa palm wielkanocnych

Młyn wodny – budynek z początku XX wieku, przeniesiony z Sidziny Kamycko – Zagrody w 2009 roku. Obiekt o konstrukcji słupowej (szkieletowej), obity deskami, postawiony na kamiennej podmurówce. Dach dwuspadowy, pokryty gontem drewnianym. Sufit i podłoga wykonane są z desek. Koło wodne, przystające do budynku wprawiane jest w ruch przez płynącą przy nim rzekę lub potok (w Skansenie-Potok Kamycki). Młyn stanowił dawniej niezbędny element życia ludzi na wsi -służył do przemiału ziarna na mąkę. Wewnątrz budynku znajduje się przeniesiony z Jordanowa zakład stolarski z XIX wieku.

Zagrodowa chałupa Gałki z Bystrej z końca XIX wieku, przeniesiona do Skansenu w 2009 roku. Obiekt został zbudowany z drewna iglastego. Jest to typ chałupy  zrębowej, zwanej wieńcową. Technologia budowy tego rodzaju budynków polega na poziomym i warstwowym układaniu bali, czyli płazów, łączonych na narożach za pomocą specjalnych zacięć – złącze typu na ”rybi (jaskółczy) ogon”. Dolna warstwa zrębu i górna wzniesiona została z grubszych bali. Surowcem wypełniającym konstrukcję pomiędzy belami są specjalnie strugane wióry (wełnionka) z drewna świerkowego (smreka). „Wełnionka” była zazwyczaj zwijana w ozdobne warkocze i wbijana w szczeliny między balami (płazami), aby w ten sposób je uszczelnić. Wewnątrz budynku warkocze zostały obcięte, jednakże często (w przypadku mszenia dwustronnego) ozdobny warkocz pleciono z obydwu stron ściany. Uszczelniona drewnianymi wiórami chałupa zyskuje trwałą izolacje termiczną i niesamowity efekt dekoracyjny. Jest to typ chałupy szerokofrontowej charakteryzujący się jednotraktowym układem pomieszczeń, co oznacza, że pod wspólnym dachem znajduje się część mieszkalna i inwentarska – gospodarcza. Jest to tzw. „dom na dwa końce”. W części mieszkalnej znajduje się obecnie biuro administracji oraz wystawa czasowa, natomiast w części dawnej obory znajdują się toalety, a w części stodoły odtworzono dawne boisko.

Dziś już takich domów w rzeczywistości praktycznie nie zobaczysz, czasem jeszcze pochylone skrywają się za murowanymi domami, ale są zwykle w bardzo złym stanie i nie można do nich zajrzeć. Dlatego Skansen jest unikatowym miejscem, gdzie jeszcze dotkniesz przeszłości i życia naszych przodków. Dodatkową atrakcją skansenu jest ekspozycja rzeźb plenerowych, które przedstawiają postacie z legend i baśni tego terenu. Można też zobaczyć diabła, który ukazywał się wędrownym kupcom w lesie zwanym „gojka”, jest topielec wciągający do studni zbyt ciekawskie panny, płanetnika, który włada chmurami i deszczem czy czarownicę, która żyła tu przed wiekami oraz boginki.

Skansen przyciąga wiele odwiedzających, szczególnie podczas corocznych imprez folklorystycznych takich jak np. „Czar smaków i czasów minionych” czy „Między dawnymi a nowymi czasy”, w trakcie których odbywają się warsztaty twórczości ludowej i w sposób szczególny podkreślana jest odrębność kulturowa ludzi zamieszkujących te tereny.

Skansen w Sidzinie – Muzeum Kultury Ludowej
Binkówka, Sidzina
tel. 501-597-208
skansensidzina@interia.pl
http://skansen.bystra-sidzina.net

Atrakcje w okolicy

Powiązane miejsca

Noclegi

W okolicy zobacz koniecznie

Babia Góra - zdjęcie

Komentarze

Nie znalazłem żadnych postów w tym temacie. Kliknij tutaj by dodać pierwszy
Newsletter Wypisz się z newslettera
Portal pozytywnych podróżników
Copyright 2005-2019
Znajdziesz nas na: