Kleszczowe Zapalenie Mózgu – Szczepimy! Zapobiegamy!

Kleszczowe Zapalenie Mózgu – Szczepimy! Zapobiegamy!

Artykuły
2015-05-12

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) to realne zagrożenie dla każdego z nas. To ostra choroba zakaźna ośrodkowego układu nerwowego przenoszona przez zakażone kleszcze z gatunku Ixodes ricinus (kleszcz pospolity). Budzi niepokój głównie z powodu poważnych powikłań zdrowotnych, które może powodować. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) prowadzi do trwałych następstw neurologicznych aż u 58% pacjentów lub nawet zgonu u 1-4% przypadków.



W Polsce na przestrzeni ostatnich dwóch dekad odnotowujemy wzrost liczby zachorowań na kleszczowe zapalenie mózgu. W 2012 roku zarejestrowano 189 zachorowań, podczas gdy w roku 2013 już 225. Z uwagi na fakt, iż rejestracji podlegają jedyne przypadki potwierdzone badaniami, można domniemywać, że ich liczba jest wyższa. Dla porównania w latach 1990-1992 obserwowano jedynie od 4 do 8 przypadków rocznie. Jest to bezpośrednia konsekwencja ocieplenia klimatu, który przejawia się w łagodnym przebiegu zim i jednoczesnym zanikaniu tak zwanych przejściowych pór roku, co z kolei sprzyja większej przeżywalności kleszczy. Kleszcze to osiągające rozmiary od 1 do 30 mm krwiopijne pajęczaki zamieszkujące niemal wszystkie miejsca na Ziemi. W Polsce żyje 19 gatunków z 900 znanych.



Wbrew obiegowej opinii kleszcze nie występują tylko w lasach liściastych i mieszanych. Są równie popularne w parkach miejskich, na zielonych skwerach, łąkach, polach, czy nawet przydomowych ogródkach, szczególnie jesli są położone w okolicy parkowej. W Polsce regionem największej aktywności kleszczy jest województwo podlaskie. Należy jednak mieć na względzie, iż dane w tym zakresie są niedoszacowane i obszary endemiczne mogą występować również w innych miejscach Polski. Najmniej kleszczy występuje natomiast w województwie zachodniopomorskim. Zagrożenie kleszczami jest najbardziej intensywne od marca do listopada. W tym okresie dochodzi do zarażeń chorobami odkleszczowymi, w tym kleszczowym zapaleniem mózgu. Kleszcze są niezwykle skutecznymi roznosicielami dla patogenów (bakterii, riketsji1 i wirusów), ponieważ są względnie długowieczne, żerują na różnych żywicielach, pozostawiają w skórze dużo śliny przenoszącej patogeny. Ponadto są małe i niezwykle płodne (u kleszczy pospolitych ilość jaj w składzie może wynosić nawet 5000) wyjaśnia mgr Marta Supergan-Marwicz z Katedry Biologii Ogólnej i Parazytologii Warszawskiego Uniwersytetu. Szacuje się, że ok 3-15% występujacych w Polsce kleszczy jest zarażonych kleszczowym zapaleniem mózgu2 . Leczenie pacjentów, u których doszło do zarażenia wirusem kleszczowego zapalenia mózgu ma jedynie objawowy charakter. Chorych, w przypadku których doszło do neuroinfekcji (zaburzeń świadomości i nastroju, oczopląsu, porażeń nerwów czaszkowych, niedowładów kończyn oraz śpiączki) odbywa się w warunkach szpitalnych i często trwa wiele tygodni.

Proces terapeutyczny z uwagi na brak specjalnie dedykowanego leku jest szczególnie utrudniony. W związku z tym najczęściej stosuje się dożylne nawadnianie, leki przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgoraczkowe, a w razie potrzeby dodatkowo także leki zmniejszające obrzęk mózgu. Pacjenci, u których zdiagnozowano powikłania neurologiczne przeważnie wymagają wielomiesięcznej, często intensywnej rehabilitacji, wiążącej się zazwyczaj z wyłączeniem z życia zawodowego3. Z uwagi na skomplikowany proces terapeutyczny kleszczowego zapalenia mózgu szczególnego znaczenia nabiera profilaktyka. Może ona przybierać różne formy (szczelny ubiór, substancje odstraszające, tzw. repelenty).

Nie ulega jednak watpliwości, że najskuteczniejszym i przez to najwazniejszym sposobem zapobiegania kleszczowemu zapaleniu mózgu jest szczepienie ochronne. Na polskim rynku zarejestrowane i dostępne są dwie szczepionki (każda z nich dostępna w wersji dla juniorów i dorosłych). Kompletne szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu wymaga podania trzech dawek szczepionki, przy czym dwie pierwsze wykonuje się w miesiącach zimowych regularnie w odstępie od jednego do trzech miesięcy. Trzecie szczepienie wykonane przed rozpoczęciem następnego sezonu wzmożonych zachorowań, kończy tak zwaną immunizację podstawową i zapewnia odporność poszczepienną na conajmniej trzy lata. Aby podtrzymać odporność poszczepienną należy po trzech do pięciu lat (w zależności od wieku i liczby otrzymanych szczepień przypominających) przedłużyć ją za pomocą jednej dawki szczepionki. Do szczepienia każdorazowo kwalifikuje lekarz. Istnieje również możliwość uzyskania ochrony poszczepiennej w krótszym czasie. Na przyspieszony tryb szczepień składają się dwie dawki. W tym trybie drugą dawkę otrzymuje się po dwóch tygodniach od pierwszej. Trzecią i zarazem ostatnią dawkę należy podać od pięciu do dwunastu miesięcy od drugiej.



Szczepienie przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu jest szczepieniem zalecanym, ale wciąż nie obowiązkowym, zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych w Polsce z 2015 roku. 1 rodzaj Gram-ujemnych bakterii o kształcie pałeczkowatym z rzędu Rickettsiales. Nazwa pochodzi od nazwiska Howarda Taylora Rickettsa (źródło: Wikipedia) 2 Forum Zakażeń 2013;4 (1):21-27, Joanna Zajkowska, Piotr Czupryna 3 Medycyna po Dyplomie, wydanie specjalne, marzec 2014, lek. Justyna Tymińska-specjalista medycyny rodzinnej, s.1 Załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2012 roku w sprawie wykazu rodzaju czynności zawodowych oraz zalecanych szczepień ochronnych wymaganych u pracowników, funkcjonariuszy, żołnierzy lub podwładnych podejmujacych pracę, zatrudnionych lub wyznaczonych do wykonywania tych czynności, stanowi, iż zaleca się, aby szczepienia przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu były wykonywane przy czynnościach zawodowych bezpośrednio związanych z uprawą roślin lub hodowlą zwierząt na obszarach endemicznego występowania zachorowań na kleszczowe zapalenie mózgu oraz przy czynnościach wykonywanych w kompleksach leśnych oraz na terenach zadrzewionych na obszarach endemicznego występowania zachorowań na kleszczowe zapalenie mózgu.

W dniu 9 kwietnia 2015 roku odbyła się w Warszawie z inicjatywy Fundacji Aby żyć konferencja prasowa inaugurująca ogólnopolską kampanię edukacyjną pt. Kleszczowe Zapalenie Mózgu. Szczepimy! Zapobiegamy! Kampania potrwa do 30 czerwca br. i ma na celu podniesienie świadomości społeczeństwa w obszarze zagrożeń, jakie powodują kleszcze oraz korzyści płynących ze szczepień ochronnych. Kampania w sposób szczególny zwraca uwagę na kleszczowe zapalenie mózgu. Jest to druga po boreliozie najbardziej popularna w Polsce choroba przenoszona przez kleszcze. W odróżnieniu od boreliozy w przypadku kleszczowego zapalenia mózgu istnieje skuteczna profilaktyka w postaci szczepień ochronnych i to jeden z kluczowych przekazów kampanii. Kampania jest adresowana do mieszkańców aglomeracji miejskich, którzy w okresie aktywności kleszczy podróżują w regiony endemicznego występowania zachorowań na kleszczowe zapalenie mózgu oraz do osób preferujących aktywny wypoczynek na łonie natury. Patronat Honorowy nad kampanią objęły: Państwowa Inspekcja Sanitarna oraz Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – PZH. Z kolei Patronatu Merytorycznego zgodziły się udzielić: Polskie Towarzystwo Immunologii Doświadczalnej i Klinicznej oraz Polskie Towarzystwo Higieniczne. W ramach kampanii powstała strona internetowa szczepkleszcz.pl stanowiąca kompendium wiedzy na temat kleszczowego zapalenia mózgu i profilaktyki w tym zakresie. Strona odsyła do fanpejdża kampanii na Facebooku. Ważnym elementem kampanii jest 30-sekundowy spot radiowy, do którego głosu użyczył m.in. Ambasador kampanii – Jacek Kawalec. Dodatkowo zaprojektowano reklamę prasową oraz baner internetowy. Kampania będzie promowana głównie w Internecie. Na portalu Onet Zdrowie powstanie sekcja specjalna zawierająca kontent edukacyjny w obszarze zagrożeń powodowanych przez kleszcze i dostępnych metod profilaktycznych. Edukacja na łamach sekcji specjalnej będzie połączona z materiałami redakcyjnymi o charakterze lifestylowym. Kampania będzie widoczna również na Onet Styl Życia, Onet Kobieta i Fakt.pl. Organizator kampanii chce zainteresować jej tematem szerokie grono odbiorców. Szczególnie ważnymi adresatami są osoby młode. Z myślą o nich powstaje unikatowa gra w sieci zaprojektowana w technice 2D z motywem kleszcza w roli głównej. Scenariusz gry został opracowany w taki sposób, by umiejętnie łączyć rozrywkę z edukacją. Gra będzie miała zręcznościowy charakter. Każdy z jej pięciu poziomów przeniesie gracza w bajkowo-komiksowy świat, w którym zręczność i ogólna wiedza na temat kleszczy pozwoli uzyskać satysfakcjonujący wynik otwierajacy drogę do atrakcyjnych nagród. Organizator przewiduje również przeprowadzenie ciekawych konkursów, a szczegółowe informacje na ten temat znajdą się na stronie kampanii. W ramach kampanii stworzony zostanie specjalny kanał na YouTube, na którym dostępna będzie sonda społeczna na temat wiedzy w obszarze kleszczowego zapalenia mózgu, w szczególności dróg zarażeń oraz powikłań, jakie powoduje. W dalszej kolejności upubliczniony zostanie edukacyjny film promujący kampanię z udziałem jej Ambasadorów – Aleksandry Kutz i Jacka Kawalca. Do udziału w konferencji zaproszeni zostali: Marek Posobkiewicz – p.o. Głównego Inspektora Sanitarnego, Ewa Mikulak i Agnieszka Królasik – eksperci Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego - PZH (NIZP-PZH), prof. dr hab. med. Joanna Zajkowska - specjalistka z zakresu chorób zakaźnych, ekspert międzynarodowej grupy ISW-TBE, zajmującej się kleszczowym zapaleniem mózgu, z Kliniki Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, mgr Marta Supergan-Marwicz – specjalistka z zakresu ochrony środowiska, z Katedry Biologii Ogólnej i Parazytologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego oraz Ambasadorzy kampanii popierajacy ideę szczepień ochronnych przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu – dziennikarka Aleksandra Kutz oraz aktor Jacek Kawalec. Z ramienia organizatora w konferencji uczestniczył Andrzej Kuczara – Prezes Zarządu Fundacji Aby żyć. Spotkanie poprowadziła red. Agnieszka Rosłoniak. Podczas konferencji eksperci przybliżyli zagrożenia powodowane przez kleszcze. Zwrócono szczególną uwagę na kleszczowe zapalenie mózgu – epidemiologię, przebieg choroby, powikłania. Ponadto zaprezentowano obszary wzmożonej aktywności kleszczy i wyjaśniono dlaczego nie powinno się ich bagatelizować. Ważne miejsce w dyskusji zajęła profilaktyka w obszarze kleszczowego zapalenia mózgu. Przedstawiono dostępne na polskim rynku szczepionki, ich bezpieczeństwo oraz skuteczność w odniesieniu do schematów szczepień ochronnych. Podczas spotkania przybliżono również genezę i cele kampanii oraz bieżące i planowane w jej ramach działania.
Więcej informacji: Fundacja Aby żyć ul. Mogilska 40, 31-546 Kraków tel. 661 397 839, fundacja@abyzyc.pl
www.abyzyc.pl
http://szczepkleszcz.pl/

Avatar użytkownika
Anna Piernikarczyk 1112229 kilometrów

Anna Piernikarczyk to absolwentka Geografii na Uniwersytecie Śląskim. Autorka przewodników turystycznych Polska rodzinna (wyd. Pascal) oraz Jura. Od Częstochowy do Krakowa (wyd. Compass). Fotograf i łazik z natury. Zakochana w polskich krajobrazach i atrakcjach.