Dojście od ul. Złotej

Ta wyjątkowo cenna budowla sakralna była świadkiem wielu ważnych wydarzeń historycznych, m.in: nabożeństwa dziękczynnego po zawarciu Unii Polsko-Litewskiej w 1569 roku z udziałem króla Zygmunta Augusta.

Kościół wraz z budynkami klasztornymi został zbudowany w linii murów obronnych, w miejscu drewnianego oratorium z relikwiarzem Krzyża Świętego. Po pożarze w 1575 roku świątynia utraciła gotyckie cechy, powstała wówczas renesansowa fasada i liczne kaplice.

Wśród 11 kaplic otaczających kościół na szczególną uwagę zasługują: Kaplica Firlejowska - zaliczana do najokazalszych późnorenesansowych budowli na Lubelszczyźnie, ufundowana w 1615 roku przez biskupa łuckiego Henryka Firleja (późniejszego prymasa Polski) oraz Kaplica Tyszkiewiczowska - usytuowana za ołtarzem głównym, ufundowana w latach 1645-59 przez wojewodę kijowskiego Jana Tyszkiewicza. Tematyka renesansowych dekoracji sztukateryjnych nawiązuje do historii Świętego Krzyża.

Klasztor oo. Dominikanów przylegający do kościoła powstawał etapami do XVIII wieku. W jego najstarszej części zobaczyć można gotyckie sklepienia krzyżowo-żebrowe, we wcześniejszej - wystrój późnorenesansowy. W budynkach klasztornych ma obecnie swą siedzibę Teatr Lalki i Aktora im. H. Ch. Andersena - jeden z najwybitniejszych teatrów lalkowych w Polsce.