Odwiedzając Częstochowę wszyscy przede wszystkim udają się na Jasną Górę, na którą od stuleci już przybywają , miliony pielgrzymów by pokłonić się i oddać w opiekę Matce Boskiej Częstochowskiej.
Częstochowa to najważniejsze miejsce kultu maryjnego w Polsce, to duchowa stolica Polaków, a także chrześcijan z całego świata. Klasztor jasnogórski przetrwał wiele różnych zawirowań historycznych, atakowany przez Szwedów, Rosjan i Niemców, zyskał sobie szczególne miejsce w sercach katolików i stał się symboliczną ostoją polskości.
W klasztorze znajdują się wspaniałe zbiory pamiątek dziedzictwa narodowego. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują pamiątki skarbca, arsenału i Muzeum 600-lecia. Będąc tam warto także zwiedzić Kaplicę Pamięci Narodu znajdującą się w XVII wiecznej dzwonnicy usytuowanej pomiędzy południową ścianą bazyliki, a północnym skrzydłem krużganków komunijnych, Salę Rycerską, w której można m.in. zobaczyć z bliska kopię cudownego obrazu, a z kolekcji XVII wiecznych obrazów odczytać ważniejsze wydarzenia z dziejów klasztoru.
Godne polecenia są również fortyfikacje obronne z początku XVII wieku, powszechnie nazywane wałami, wzdłuż których ustawiono 14 stacji drogi krzyżowej. Wieża jasnogórska należy do najwyższych wież kościelnych w Polsce (106,3 m wys.), a na jasnogórskich wałach znajduje się jeden z największych dzwonów - o imieniu Maryja, ważący ok. 8 ton.
Większość odwiedzających Częstochowę rozpoczyna i kończy swoją przygodę z tym miastem właśnie na Jasnej Górze, nie wszyscy się orientują i doceniają, iż poza zespołem klasztornym w mieście zlokalizowanych jest jeszcze wiele innych obiektów godnych uwagi.
Kontynuując zwiedzanie Częstochowy po odwiedzeniu Jasnej Góry, nie powinniśmy zapomnieć o kościele św. Barbary, którego historia wiąże się z obrazem jasnogórskim, prawdopodobnie o jego lokalizacji zadecydowało źródełko, w którym według legendy obmyto sprofanowany w 1430 roku obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, skradziony na Jasnej Górze.
Gmach kościelny utrzymany jest w stylu barokowym ze śladami gotyku, pierwotnie jednonawowy, a przy rozbudowie wzbogacony o boczne nawy w postaci kaplic. Zwieńczeniem wieży jest barokowy hełm. Za kościołem znajduje się kaplica św. Barbary z cudownym źródełkiem.
Ciekawy jest również kościół p.w. Najświętszego Imienia Maryi, wzniesiony w stylu neogotyckim wraz z klasztorem ss. Mariawitek w latach 1859-61, konsekrowany w 1862 roku. Wewnątrz kościoła znajduje się kasetonowy strop, na ścianach widnieją modernistyczne malowidła, na drewnianym chórze osadzone są organy z ok. 1935 roku, a pod chórem znajdują się barokowe kropielnice.
Przy centralnej ulicy miasta, czyli przy Alei Najświętszej Marii Panny znajduje się jeszcze Muzeum Pielgrzymowania, kościół p.w. św. Jakuba Apostoła, budynek Liceum Ogólnokształcącego im. H. Sienkiewicza wraz z pięknym pomnikiem swego patrona, gdzie po jego lewej stronie rośnie Buk Pielgrzym - zasadzony dla upamiętnienia spotkania Jana Pawła II z młodzieżą w 1991 r., a za nim rośnie Dąb Papieski Jan Paweł II, wyhodowany z żołędzi najstarszego dębu w Polsce o imieniu Chrobry.
Idąc dalej po tej samej stronie ulicy natrafimy na Kurię Metropolitalną mieszczącą się w budynku mieszkalnym z 1870 roku, gdzie w latach 1892 -1913 była siedziba Stowarzyszenia Kupców Polskich. Po obu stronach Alei N. M. P. znajduje się wiele pięknie odrestaurowanych starych kamieniczek, w których to na parterze znajdują się lokale usługowe. Koniec alei łączy się z Placem Ignacego Daszyńskiego na którym znajduje się pomnik „wywróconego krzyża”, w jego perspektywie widoczny jest pomnik Ojca Św. Jana Pawła II, a w oddali kościół p.w. św. Zygmunta, którego początki sięgają końca XIV w. Obecny, barokowy kształt kościoła, od 1783 roku posiada fasadę z dwiema wieżami. Obok kościoła znajdują się budynki dwukondygnacyjnej plebanii i dawnego murowanego klasztoru z pierwszej połowy XVII wieku, połączonego z kościołem arkadowym przejściem na wysokości I piętra. Idąc dalej obok kościoła, ul. Mirowską, a potem po skosie w lewo, natkniemy się na Rynek Starego Miasta Częstochowy, stąd warto lekko zawrócić i skierować się na ul. Krakowską, gdzie znajduje się Archikatedra p.w. św. Rodziny, która jest jednym z największych kościołów w Polsce. Wymurowana została z cegły, a w detalu architektonicznym z kamienia i piaskowca, w stylu neogotyckim, trójnawowa, o wydłużonym prezbiterium i fasadzie zwieńczonej dwiema wieżami. Wnętrze Archikatedry wykończone jest granitem skandynawskim z rozebranego pomnika cara Aleksandra II, a okna i rozety zdobione są witrażami przedstawiającymi ważniejsze wydarzenia w dziejach narodu, oraz Sakramenty Święte.
Jeżeli dysponujemy wolnym czasem i chęciami, to możemy jeszcze zwiedzić Rezerwat Archeologiczny w dzielnicy Raków, Muzeum Górnictwa Rud Żelaza, Muzeum Archidiecezji Częstochowskiej , unikatowe Muzeum Produkcji Zapałek, rozsiane po całym mieście Muzeum Częstochowskie i Miejską Galerię Sztuki w której znajdują się prace znakomitych polskich artystów m.in. : Jacka Malczewskiego, Wojciecha Weissa, Jana Cybisa i Zdzisława Beksińskiego.
Natomiast w Galerii Sztuki Odlewniczej im. profesora Wacława Sakwy możemy zapoznać się ze zgromadzonymi tu eksponatami odlewów historycznych, oraz z różnymi odlewami sztuki współczesnej.
Po tak wyczerpującym zwiedzaniu pielgrzymi i turyści mogą zawsze odpocząć w przepięknym miejscu, jakim jest Park ks. Stanisława Staszica - utworzony w 1826 roku na wschodnim stoku Jasnej Góry. Z przed 100 lat pochodzi znajdujący się tu secesyjny Pawilon Wystawowy Muzeum Częstochowskiego, unikalna jedyna w Polsce zagroda włościańska, drewniana stylowa altana, oraz Obserwatorium Astronomiczne. Przestrzeń Parku urozmaicają dwa baseny połączone wąskim kanalikiem i ubarwione tryskającą fontanną. Wśród zieleni występują rzadkie gatunki drzew i krzewów, m.in. sosna czarna, jałowiec chiński, jesion pensylwański i daglezja zielona.
Po drugiej stronie alei znajduje się dużo młodszy Park 3 Maja, który został założony w 1938 roku, i usytuowany na wschodnim zboczu Jasnej Góry. Mieszczą się tu korty tenisowe ze stylowym pawilonem. Obok pomnika Stanisława Moniuszki gromadzą się zapaleni szachiści, rozgrywając partie tej królewskiej gry. W parku rośnie 1581 okazów drzew i krzewów, należących do 83 gatunków i odmian. Gatunki obce pochodzą głównie z Ameryki Południowej i Azji.