Do Biskupca (spotykana jest również nazwa Biskupiec "Reszelski" – w odróżnieniu od Biskupca "Pomorskiego" w powiecie nowomiejskim) udałem się pociągiem, miasto można zwiedzić w przeciągu 2-3 godzin. Później kierując się drogą krajową nr 589 (tak mówi moja stara mapa) zatrzymałem się w Czerwonce, zwiedziłem kościół w Biesowie, Tejstymach, Lutrach (tu zjadłem obiad w cudownej restauracji) i skręciłem w drogę lokalną na Unikowo. Kierując się do stacji kolejowej w Sątopach-Samulewie. Z tej miejscowości pociągiem wróciłem do Olsztyna. Wyprawa cudowna, pogoda dopisała, a nasmarowany rower sam wiózł mnie przez warmińskie tereny naznaczone kapliczkami, lasami i polami, na których pracowały kombajny. Tak to już pora żniw. Cała trasa rowerowa liczy 32 kilometry.

Fakty:
Biskupiec, podobnie jak wiele miast położonych na Warmii zapisał w swojej historii burzliwe dzieje. Prawa miejskie uzyskał w 1395 roku. Ogromne straty miasto poniosło z tak zwaną „wojną głodową” w 1414 roku. Do grodu zaczęli napływać nowi osadnicy, głównie z Mazowsza. Zniszczeń dokonano też podczas wojen z Zakonem Krzyżackim, bitew polsko-szwedzkich i upadku Rzeczpospolitej. W czasie I rozbioru Polski miasto dostało się pod panowanie pruskie na ponad 200 lat. Rozwój Biskupca nastąpił dopiero w 1862 roku. Wtedy to utwardzono drogi, wzrosła liczba mieszkańców, przed pierwszą wojną oddano wodociąg i kanalizację. W czasie ostatniej wojny Niemcy utworzyli w Biskupcu obozy dla jeńców wojennych (Polaków, Francuzów i Rosjan). Jeden z nich znajdował się w pobliżu jeziora Kraksy. Gdy w 1945 r. miasto ponownie znalazło się w granicach Polski, zniszczenia zabudowy sięgały 50 procent. Niektórych budynków nigdy nie odbudowano. Zabytki:
-kaflarnia, 1865 r.,
-kościół p.w. św. Jana Chrzciciela. Kościół farny w Biskupcu istniał już w czasie lokacji miasta w 1395 r. Pierwotnie była to świątynia halowa o wielkości obecnej nawy głównej. Kościół kilkakrotnie był niszczony przez pożary i odbudowywany.
-kapliczki z końca XIX i początku XX w.,
-średniowieczny gotycki układ przestrzenny starego miasta XVI w.
Ja zapraszam też na tereny wokół Biskupca. W gminie jest aż 14 jezior, zajmują one powierzchnię 5 hektarów. Największe to Dadaj.

Czerwonka jest malowniczą wsią położoną oraz lokalnym węzłem kolejowym. Większość zabudowań leży w dolinie poprzecinanej licznymi pagórkami. Do wsi prowadzą aleje starodrzewów, które zasłaniają powojenne zabudowania – blokowiska, szpecące krajobraz. W czasie I wojny światowej w rejonie Czerwonka - Zerbuń - Biesowo rozegrała się bitwa pomiędzy wojskami niemieckimi a rosyjskimi (25-26 sierpnia 1914).

Biesowo-wieś warmińska położona w pobliżu jezior: Dadaj i Tejstymy, pośród uprawnych pół, na granicy kompleksów leśnych. Panoramę wsi charakteryzuje starodrzew pięknie skomponowany z kościelną wieżą. Przez środek wsi płynie rzeka Biesówka. Dodam, że to wieś, w której mieszka moja rodzina, więc tu zatrzymałem się na dłużej, co wszystkim polecam. Warto zwiedzić neogotycki kościół z 1911 (proj. Fritz Heitmann), ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym i witrażami. W bogatym wnętrzu przetrwał do dziś barokowy krucyfiks, dziesięć barokowych świeczników, rzeźba Madonna z Dzieciątkiem, gotycko-renesansowy kielich z 1606, a także zegar z XVIII wieku. We wsi znajduje się też zabytkowy młyn z XIX wieku oraz kamienica z tego samego okresu.

Tejstymy-w miejscowości m.in. dworek szlachecki, przedwojenny cmentarz oraz inne zabytki. W odległości 500 m jezioro, które ma 1. klasę czystości. Jest to jezioro rynnowe, o linii brzegowej otoczonej lasem. Na środku zbiornika wyspa, na której w latach przedwojennych istniał klasztor (obecnie pozostały same fundamenty).

Lutry-wieś została założona ok. 1333-1342 r. przez wójta Henryka Lutra, jednak dokument lokacyjny nie zachował się. W 1346 r. Bruno Luter założył karczmę. Zasadźcami byli Henryk, Piotr i Mikołaj. Drugi akt lokacyjny był wystawiony przez biskupa Henryka Sorboma w 1375 roku. Zabytki:
-kościół (neogotycki) wybudowany w 1863 r., otrzymał tytuł św. Walentego był konsekrowany 3 czerwca 1893 r. przez biskupa Andrzeja Thiela. Parafia p.w. Świętej Marii Magdaleny istnieje od 15 kwietnia 1375 r.
-spośród 174 budynków część uznano za zabytkowe. Szczególna jest zabudowa warmińska w postaci murowanych i częściowo drewnianych obiektów mieszkalnych i gospodarczych. Ten krajobraz kulturowy szpecą bloki mieszkalne.

Sątopy-wieś lokowana została 2 lutego 1337 przez prepozyta kapituły warmińskiej Jana i wójta warmińskiego Henryka z Lutr. Nazwa wsi pochodzi od nazwiska zasadźcy Prusa Santopa. Kościół w Sątopach jest pod wezwaniem św. Jodoka i tytuł ten ma od średniowiecza. Kościół wzniesiony został na wzgórzu i tak jak dawniej bywało przy wszystkich kościołach otoczony jest cmentarzem. Kościół wybudowano w połowie XIV w., w przyziemiu z kamieni, wyżej z cegły. Po stronie zachodniej kościoła znajduje się masywna wieża z 1380 r. Przy salowej bryle kościoła od południa znajduje się kruchta, a od północy pseudogotycka z 1886 r. zakrystia.

Ciekawostki:
W roku 2005, 2006 Biesowo zajęło pierwsze miejsce w konkursie "Czysta i estetyczna zagroda – estetyczna wieś", organizowanym przez Związek Gmin Warmińsko-Mazurskich.