Dawne opactwo cystersów liczy sobie przeszło 760 lat. Aż do kasaty zgromadzenia zakonnego przez Prusy w roku 1810, był to ważny ośrodek artystyczny i kulturalny, skupiający najwyższej klasy twórców. Kościół opacki jest jedną z najpiękniejszych w świecie świątyń późnobarokowych. Imponują rzeźby na jej fasadzie oraz wysokie wieże zwieńczone figurami potężnych aniołów. Z tarasu umieszczonego na wysokości 40 m w  północnej wieży, rozpościera się  niemal anielski widok na panoramę pobliskiej okolicy, oraz na rozrzucone po całym terenie kapliczki drogi krzyżowej.

Obecnie Cystersów w Krzeszowie nie ma, a parafią i kościołem opiekują się księża diecezjalni. Kościół klasztorny p.w. NMP Łaskawej, Mauzoleum Piastów i zespół kaplic należy do najwybitniejszych dzieł późnego baroku. Obecnie kompleks jest śląskim zabytkiem klasy "0".
Do bazyliki weszliśmy przez Portal Główny, który jest ozdobiony sześcioma rzeźbami świętych, które powstały w latach 1729-1733. Nad nim znajduje się piaskowa rzeźba przedstawiająca Najświętszą Marię Pannę Niepokalaną. Ponadto po obu stronach tej rzeźby, u podstaw fasad wież ukazana jest NMP w scenach "Zwiastowania" i "Nawiedzenia". Ponad rzeźbą NMP, pomiędzy wieżami, znajduje się rzeźba Świętej Trójcy, która przedstawia ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa, ponad nim Boga oraz gołębicę symbolizująca Ducha Świętego. Natomiast wejście do Kaplicy Loretańskiej zdobi rzeźba ukazująca dwóch aniołów przenoszących dom Najświętszej Marii Panny z Lazaretu do Loreto.
Wnętrze pokrywa cykl malarstwa monumentalnego. Ołtarz główny, stalle i prospekt organowy są ściśle powiązane z architekturą całej świątyni. W Ołtarzu głównym znajduje się kultowy, średniowieczny obraz Krzeszowskiej Madonny z XIII wieku. Warto dodać, iż obraz ten został ukoronowany w 1997 przez Papieża Jana Pawła II. Ciekawostką jest to, że opisywany obraz jest najstarszym obrazem maryjnym w Polsce i jednym z pięciu najstarszych w Europie.
W 1735 Beniami Hentschla wykonał do cudownego obrazu z ołtarza głównego, srebrną trybowaną ramę. Powyżej niego znajduje się wielki barokowy obraz Piotra Brandla ukazujący wniebowzięcie NMP i posągi przedstawiające wszystkie 9 chórów anielskich.
Stalle wykonane ok.1735r., zostały w XIX w. zdekompletowane i przemieszczone. Znajdujące się w nich rzeźby figuralne przedstawiają cztery grupy świętych, których liczbie odpowiada 48 siedzisk, nad którymi górują aniołowie. Stalle wzbogacone są płaskorzeźbami i monochromicznym malarstwem.
Warte opisu jest też Mauzoleum Piastów Śląskich, które powstawało równocześnie z Bazyliką, której budowę rozpoczęto w 1728 roku. Większość malowideł i fresków powstała do 1741 roku. Zbudowano je dla fundatorów i dobroczyńców krzeszowskiego opactwa. Znajduje się tam Sarkofag Bolka I i Bolka II, po środku sarkofag Władysława von Zedlitz. Wnętrze Mauzoleum pokrywają zabytki sztuki sakralnej, rzeźbiarskiej oraz malowniczej. Sklepienia Mauzoleum ozdobione są bogatymi freskami przedstawiającymi dzieje fundacji. Na Placu kościelnym znajduje się zabytkowy kamień graniczny tzw. pogranicznik. Kamienie takie służyły do wyznaczenia granic posiadłości klasztoru.
Z Mauzoleum przeszliśmy na Cmentarz, który również jest bardzo bogaty w zabytki kultury sakralnej. Jednym z nich jest Krzyż główny. Cmentarz podzielony jest na cmentarz górny i dolny. W części górnej znajduje się siedem Stacji Krzeszowskiej Drogi Krzyżowej.  Natomiast w części dolnej możemy wejść do Grobu Pańskiego umieszczonego w Kaplicy Marii Magdaleny dostawionej do Mauzoleum Piastów w 1738r. Znajdują się tam również trzy Stacje Wielkiej Krzeszowskiej Drogi Krzyżowej : Stacja XXX - namaszczenie ciała Jezusa, Stacja XXXI - złożenie do grobu, Stacja XXXII - Grób Pański.  Następnym odwiedzonym obiektem jest Kościół św. Józefa, który powstał najwcześniej w zespole barokowej architektury Krzeszowa. Pełnił funkcje zarówno parafialne jak i brackie powstałej kongregacji pod wezwaniem tegoż świętego. Budowla powstała w latach 1690- 1696 ,na miejscu dotychczasowego Kościoła św. Andrzeja z XIV wieku. Ściany prezbiterium i kaplic pozostawiono malarstwu, dlatego też nie ma w tym obiekcie okien. Powierzchnię sklepień i prezbiterium wypełnia duża kompozycja Gloria caelestis z grupa Świętej Trójcy, z siedmioma archaniołami, z chórem i orkiestrą anielską, oraz z uskrzydlonymi personifikacjami czterech stron świata. Natomiast na ścianach prezbiterium przedstawiono panoramicznie wielką scenę Pokłon Trzech Króli. Tematem malowideł w kaplicach są sceny z życia św. Józefa. Sceny radosne są przedstawione w kaplicach zachodnich, sceny smutne we wschodnich.
Ze względu na czołową rolę malarstwa ściennego wyposażenie wnętrza ograniczono do niezbędnych elementów, gdzie w roku 1698 wybudowano organy, a drewnianą ambonę wstawiono w roku 1707.
My wychodzimy z kościółka i następnie udajemy się do Pałacu Opackiego, który został zbudowany w latach 30 XVIII wieku, po zachodniej stronie kościoła św. Józefa. Obecnie jest to dom gościnny. W jego wnętrzu jest dwanaście obszernych izb, oraz dawna kuchnia sklepiona żebrowo z zachowanym kominkiem.
Dla wędrowców została jeszcze do odwiedzenia Kalwaria Krzeszowska składająca się z kapliczek rozmieszczonych na pobliskim terenie, wśród lasów i pól oraz na przyklasztornym cmentarzu. Cała droga Krzyżowa ma ponad 5 km długości. Pierwsze kaplice były zbudowane z drewna w latach 1703-1712 na ich miejscu ustawiono murowane, i wytyczono obecny przebieg Drogi Krzyżowej z kościoła do Betlejem, przepięknego letniego Pawilonu na wodzie wybudowanego przez opata Rosę i z powrotem. Olejne malowidła w Betlejem na wewnętrznych ścianach przedstawiają sceny starotestamentowe związane z tematyka wodną. Zamykając naszą wędrówkę warto również odwiedzić ruinę Kaplicy św. Anny, położoną na górze po wschodniej stronie zespołu klasztornego (593 m n.p.m), która została wzniesiona w 1722 roku. Ruiny, które możemy dziś zobaczyć pochodzą z 1884r.
Zaniedbane przez lata sanktuarium przechodzi obecnie gruntowny remont. Przed oczami zwiedzających spod pyłu stuleci wyłaniają się coraz większe fragmenty polichromii, budząc zachwyt kształtem, barwami, dynamiką. Nabierają blasku rzeźby i detale architektoniczne. Oczami wyobraźni widzę już, jak olśniewająco wyglądać będą całkowicie odrestaurowane wnętrza, może też uda się wyremontować kapliczki Kalwarii Krzeszowskiej bo one również potrzebują pomocy.