Brda, uznawana za jeden z najpiękniejszych szlaków wodnych w Polsce, jest lewym dopływem Wisły. Długość cieku to 238 km, a dorzecze stanowią 43 bezpośrednie dopływy oraz liczne jeziora.

Rzeka wypływa z Jeziora Smołowego położonego w środkowej części Pojezierza Bytowskiego, kilka kilometrów na wschód od Miastka. Po przepłynięciu przez 5 kolejnych jezior płynie na południe wąską doliną, pośród lasów mieszanych i wpada do jeziora Szczytno na północnych krańcach Pojezierza Krajeńskiego.

W środkowym odcinku Brda płynie przez ciąg pięknych rynnowych jezior Równiny Charzykowskiej, a następnie przez Bory Tucholskie, gdzie rzeka rozpoczyna wspaniały odcinek przełomowy. Spiętrzona w dolnym biegu tworzy malownicze Jezioro Koronowskie o długości 30 km, oraz dwa mniejsze jeziora. Następnie rzeka przepływa przez Bydgoszcz i już jako rzeka skanalizowana wpada do Wisły powyżej Fordonu.

Niezwykle malowniczy, kręty bieg rzeki, rozległe lasy, urocze, czyste jeziora, ciekawa przyroda, liczne boczne szlaki, od lat przyciągają nad Brdę licznych turystów wodnych. Rzeka dostępna jest dla kajaków na długości 233 km począwszy od Jeziora Dużego Pietrzykowskiego (dawniej Jezioro Głębokie) niedaleko Miastka.

Na tym odcinku jednak rzeka odwiedzana jest rzadko ze względu na trudny dojazd. Spływy zwykle rozpoczynają się od Nowej Brdy, Charzykowych lub Swornegaci. Począwszy od jeziora Szczytno rzeka dostępna jest również dla większych łodzi z tym, że trzeba je przenosić lądem w rejonie zapory w Mylofie. Na odcinku od Mylofu do Piły-Młyna, Brda nadaje się do spływów zimowych.

Końcowy odcinek Brdy jest żeglowny i stanowi fragment drogi wodnej łączącej Wisłę z Notecią przez Kanał Bydgoski. Brda jest szlakiem stosunkowo łatwym, dostępnym dla początkujących turystów, nieco uciążliwym jedynie w górnym biegu. Na przebycie całego szlaku potrzeba co najmniej 11 dni, jednak ze względu na możliwości bocznych wypadów warto poświęcić na spływ nawet 3 tygodnie.

MIEJSCOWOŚCI NA SZLAKU BRDY:

ŻOŁNA – wieś sołecka dla dwóch osad: Lipczynka i Szyszki. Wszystkie trzy są typowymi osadami leśnymi. Na terenie wsi obejrzeć możemy kilka starych dębów. Wytrwali mogą pod nimi poszukać resztek szkła z dawnej huty. To z Żołny bardzo często kajakarze rozpoczynają swoje spływy leżącą nieopodal Brdą. Stąd można rozpocząć niezwykle atrakcyjne spacery po lesie i nad Jezioro Lipczyno Małe.

NOWA BRDA – niewielka przemysłowa osada nad Brdą w dawnej Puszczy Człuchowskiej. W roku 1696 powstała tu papiernia, przebudowana w XIX wieku na tartak. Od lat jest dogodnym miejscem rozpoczynania spływów kajakowych. We wsi zachowany cmentarz z grobami rodziny papierników Nehringów (z XVIII w.).

RUDNIKI – stara wieś królewska położona nad rzeka Brdą. Działała tu hamernia (kuźnica), w której przetwarzano miejscową rudę darniową (limonit). Dawnych mieszkańców przypominają nagrobki na cmentarzu ewangelickim (koniec XIX w.) i katolickim (początek XX w.). Dzisiaj Rudniki są wsią sołecką, którą bogactwo przyrody otacza ze wszystkich stron. Piękne, grzybne lasy i Ruda czekają wciąż na amatorów kajakarskich spływów, sprawiają że warto tutaj zajrzeć zbaczając nieco z głównych turystycznych szlaków.

PAKOTULSKO – to dawny majątek nad Jeziorem Szczytno, przed wojną największy majątek w powiecie człuchowskim (1445 ha). 2 km od wsi, nad Jeziorem Długim, znajduje się rezerwat „Osiedle Kormoranów”.

GRÓDEK SZCZYTNO – wyspa na Jeziorze Szczytno, w średniowieczu siedziba książęcego kasztelana administrującego południowo – wschodnimi rubieżami księstwa gdańskiego. Przepływająca przez jezioro Brda łączy je z jeziorami Krępsko i Końskie. Dawne grodzisko otaczają wały o wysokości ponad 4 metrów.

SZCZYTNO - nazwa topograficzna pochodząca od rzeczownika „szczyt”, czyli wierzchołek wzgórza. Tym szczytem jest prawdopodobnie wzgórze leżące na wschodnim brzegu jeziora Szczytno. Dawna siedziba kasztelańska, założona i należąca do książąt gdańskich w XII w. Pierwszy raz „Stitno” wzmiankowane jest w 1198 roku. Siedziba kasztelanii szczycieńskiej znajdowała się na wyspie Schlosswerder (Zamkowej, Gródek) na jeziorze Szczytno( Stytene). Zamek, kasztel był drewniany, częściowo otoczony murem. Na zamku zasiadali kasztelanowie: Racław (Ratzlaus) w latach 1275-79, Mikołaj Jankowicz Zaręba – 1284 – 87 (od 1287 r. wojewoda tczewski) oraz Myślibor (Myslibój) – 1287-91. Niedaleko od Szczytna, na lewym brzegu Brdy, znajduje się tzw. Góra Szubiennicza. Jak głosi legenda było to pierwotnie miejsce kultu religijnego, a w średniowieczu miejsce straceń.

PRZECHLEWO – to gminna wieś położona 17 km od Człuchowa, wzmiankowana w roku 1341 jako osada rycerska. Od XVII wieku była siedzibą parafii. Rozbiory i przejście majątku Pradzyńskich w ręce niemieckie przyśpieszyło procesy germanizacyjne i pod koniec XIX stulecia uchodziła już za czysto niemiecką. Po roku 1918 powstała w Niemczech. Rosjanie zdobyli Przechlewo 28 lutego 1945 niszcząc niewielką część zabudowy. Dzisiejsze Przechlewo to zasobna wieś, o charakterze małego miasteczka. Zabytki: kościół Św. Anny z roku 1720 r. z XVIII wiecznym wyposażeniem, polichromią oaz płytą nagrobną Prądzyńskich ; kościół poewangelicki z 1910 roku oraz zabudowa centrum wsi.

IMIELNO – dawne dobra rycerskie nad Brdą, 3 km na południe od Sąpólna. Od XVII do XIX wieku własność rodu Tuchołków. Nad rzeką Brdą zachowany barokowy dwórz roku 1745.

SĄPOLNO – duża wieś przy drodze z Przechlewa do Konarzyn, dawniej część klucza dóbr Konarskich. W okresie międzywojennym na wschód od wsi przebiegała granica polsko – niemiecka. Zachowany park i dwór z XIX wieku.

Źródło: UG Przechlewo