ul. Powązkowska 14

Ten najstraszy zabytkowy Cmentarz warszawski powstał w 1790 roku z przeznaczeniem na pochówki mieszkańców trzech warszawskich parafii: św. Jana (Stare Miasto), Najświętszej Marii Panny (Nowe Miasto) i św. Andrzeja (ul.Senatorska, dzisiejszy pl. Teatralny). Fundatorem miejsca pod przyszły cmentarz był starosta klonowski Melchior Karol Szymanowski, który w 1790r. podarował miastu posiadaną tutaj działkę o powierzchini 2,6 ha. Nie zrobił jednak tego na skutek swej ogromnej hojności a ze zwykłej złośliwości wobec swych sasiadów - Czartoryskich, z którymi od 1782r. toczył spór o przysłowiową miedzę. Nie mogąc dojść do porozumienia -wobec faktu, iż księżna Izabela Czartoryska w latach 70-tych XVIIIw. stworzyła tutaj romantyczny park sentymentalny, światynię dumania, wspaniały ogród z pergolami - oazę zieleni - Szymanowski postanowił umilić swej sąsiadce życie fundując jej wokół cmentarne widoki. Przy czym pozbycie się tego kawałka gruntu było mu bardzo na rękę, jeszcze w tak szczytnym celu jak darowizna gruntu na rzecz miasta, bowiem Szymanowscy posiadali w Warszawie włości ciągnące się długim pasem od Wisły właśnie do Powązek i ów teren pozostąjący na uboczu był tylko zaniedbanym, niedostatecznie nadzorowanym przez właścicieli kłopotem.

Ów darowana działka to dziś najstarsza część cmentarza (kwatery 1 - 18) która z budynkami kościoła św. Karola Boromeusza (1793) i katakumbami, zbudowanymi według projektu architekta króla Stanisława Augusta - Dominika Merliniego, tworzy taki sam układ przestrzenny jak przeszło 200 lat temu. Na terenie jednej z najważniejszych Nekropolii Narodowych, jaką niewątpliwie są Powązki, spoczęły ciała wybitnych Polaków. Przy południowej ścianie katakumb założono w 1925 roku Aleję Zasłużonych. Nagrobki to wybitne dzieła klasycyzmu, secesji i sztuki współczesnej. Wiele grobów rozsianych po całym terenie Powązek stanowi dokładne przykłady architektury antycznej i egipskiej.

Brama św. Honoraty - to tzw. Brama nr 2 wzniesiona w 1915r. przez owdowiałego męża Honoraty ze Zwolińskich Mieczysławowej Landsbergowej, jest dziełem artysty rzeźbiarza Leopolda Wasilkowskiego.

Kościół pw. św. Karola Boromeusza powstał w latach 1790 - 93 według projektu Dominika Merliniego, z fundacji króla Stanisława Poniatowskiego i jego brata, Prymasa Michała Poniatowskiego. Wzniesiony pierwotnie jako maleńka, skromna świątynia w stylu doryckim na terenie nowopowstałego cmentarza, z jedną nawą i bez okien w części południowej, gdyż służył jako kostnica. W połowie XIXw. na skutek rozbudowy pod kierunkiem Alfonsa Kropiwnickiego i Alfonsa Welke został powiekszony i zyskał 3 nowe ołtarze. W latach 1891-98 podczas kolejnej przebudowy został niemalże zbudowany na nowo pod kierunkiem Józefa Dziekońskiego. Wtedy bowiem rozebrano mury świątyni zostawiając jedynie nietkniętą fasadę budując sześciokrotnie większy kościół, na planie krzyża łacińskiego z kopułą umieszczoną nad przecięciem obydwu ramion. Zbudowano też nowe prezbiteroim, zakrystię oraz dwie wieże, pełniące rolę dzwonnic. Zaprojektowano także nowe ołtarze. Kościół zniszczony podczas Powstania Warszawskiego podniesiono z ruin w latach 50tych. W 1956r. proboszczem zostaje ksiądz Stefan Niedzielak.

W latach 80-tych Stefan Niedzielak wzniósł przy kościele Sanktuarium Poległych i Pomordowanych na Wschodzie, upamiętniające m. in. ofiary zbrodni katyńskiej. W jego skład wchodzi wmurowany w zewnętrzną ścianę świątyni pomnik-krzyż, tabernakulum z czaszką jednego z zamordowanych na Wschodzie żołnierzy, oraz około 1.000 tabliczek ku czci ofiar mordu katyńskiego, a także tablice pamiątkowe poświęcone dowódcom Armii Krajowej. Sławni na Powązkach:

Ksiądz Stefan Niedzielak

Święcenia kapłańskie przyjął w 1940r. W czasie okupacji niemieckiej był kapelanem Łódzkiego Okręgu AK. Uczestniczył w Powstaniu Warszawskim, współpracownik Delegatury Rządu na Kraj dzięki czemu wcześnie poznał raport komisji Czerwonego Krzyża o Katyniu. Od 1946r. ponownie w kraju, wstepuje do organizacji Wolnośc i Niezawisłość. W 10 lat później obejmuje probostwo parafii św Karola Boromeusza na Powązkach. W latach 80-tych wraz z Wojciechem Ziembińskim tworzą tuż przy kościele Sanktuarium Poległych i Pomordowanych na Wschodzie. Kapelan Rodzin Katyńskich. Inicjator budowy na Powązkach krzyża katyńskiego ustawionego w dniu 31.07.1981r., który to pomnik Słuzba Bezpieczeństwa jeszcze tej samej nocy zniszczyła. Za swoją działalność niepodległościową był nieustannie nękany i szykanowany. Zginął zamordowany przez nieznanych sprawców w swojej plebanii na Powązkach w nocy 19/20.01.1989r. O zabójstwo podejrzewano SB.

Fryderyk Chopin

Przyszedł na świat w rodzinie, w której muzyka była na porządku dziennym. Ojciec, Mokołaj (1771-1844), był spolonizowanym Francuzem przybyłym z Lotaryngii. Francuską wersją nazwiska - Chopin - posługiwali się do końca życia i on, i Fryderyk, z rzadka spolszczając je do postaci Szopen, która to bazuje na wymowie języka francuskiego i bywa używana potocznie. Osiadł w Polsce na stałe w 1787r. mając lat 16 w interesach (wielkorządcy byłego króla Stanisława Leszczyńskiego) Michała Paca i spędził tu resztę swojego życia. Dość szybko związał się ze swoją nową ojczyzną; już w 1794r. wziął udział w Insurekcji Kościuszkowskiej i nigdy z Polski nie wyjechał. Nie utrzymywał też już kontaktu z rodziną we Francji a swoje dzieci wychował na Polaków. Znany był także z wręcz nienawiści do Napoleona Bonapartego. Początkowo Mikołaj Chopin był guwernerem dzieci starościny Łączyńskiej (tu poznaje swoją przyszłą żonę Teklę Justyne Krzyżanowską), a po przenosinach z Zelazowej Woli do Warszawy został wykładowcą języka i literatury francuskiej w kilku warszawskich szkołach, by w końcu prowadzić elitarny internat dla synów polskich rodów arystokratycznych. Sam grał na skrzypcach i flecie. W 1806r. Mikołaj Chopin poślubił Teklę Justynę Krzyżanowską. Tekla Justyna z Krzyżanowskich (1782 - 1861), uboga szlachcianka, spokrewniona z rodziną hrabiów: Kacpra i Ludwiki (z Fengerów) Skarbków - właścicieli Żelazowej Woli. Dzięki Ludwice młoda Tekla Justyna zdobywa umiejętność czytania i pisania, znajomość języka francuskiego, umiejętność gry na fortepianie oraz obycie towarzyskie, gdyż Skarbkowie utrzymywali szerokie, żywe kontakty towarzyskie z przedstawicielami arystokracji, szlachty i bogatego mieszczaństwa. Jako 18-to letnia panna przenosi się z hrabiostwem z Izbicy Kujawskiej na mazowsze do Żelazowej Woli, gdzie wkrótce poznaje zatrudnionego przez Skarbków - nowego nauczyciela ich dzieci - Mikołaja Chopina. Małżeństwo Chopinów miało w sumie 4-ro dzieci: Fryderyka, będącego drugim dzieckiem w rodzinie oraz 3 córki: Ludwikę, Izabelę i Emilię.

Jan Nowak-Jeziorański

Właściwie Zdzisław Jeziorański. Urodzony w 1914, uczestnik Kampanii Wrześniowej, następnie w niewoli niemieckiej, z której ucieka w 1941; podejmuje działalność konspiracyjną, jako kurier i kolporter w Podwydziale „N” Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK. W latach 1943-1945 jako kurier i emisariusz Naczelnego Wodza oraz dowódcy AK odbywa pięć wypraw na trasie Warszawa-Londyn; po wojnie na uchodźstwie. W latach 1948-1952 jest redaktorem Polskiej Sekcji BBC, a następnie, do 1975, dyrektorem Polskiej Sekcji Radia Wolna Europa; autor: Kuriera z Warszawy i Wojny w eterze. W 2000 wraca do Polski. Umiera w Warszawie 20.01.2005r.

Żona Kazimierza Sosnkowskiego, założyciela Związku Walki Czynnej, szefa sztabu I Brygady Legionów, generała Wojska Polskiego, ministra spraw wojskowych, następcy Prezydenta RP, ministra w rządzie na emigracji, pierwszego komendanta głównego Związku walki Zbrojnej, Wodza Naczelnego Polskich Sił Zbrojnych, zmarłego w 1969r. w Kanadzie.

Mogiła zbiorowa Pieciu Poległych - w czasie manifestacji patriotycznej 27.02.1861r. na Krakowskim Przedmieściu: Filipa Adamkiewicza – robotnika, Michała Arcichiewicza - ucznia, Karola Drendla - czeladnika krawieckiego, Marcelego Kraszewskiego i Zdzisława Rutkowskiego - właścicieli ziemskich. Pogrzeb był kolejną wielką manifestacją patriotyczną przeciw zaborcy. Pomnik dłuta Bolesława Dobrzyńskiego ustawiony w 1915r.

Krzysztof Kieślowski

Reżyser i scenarzysta filmowy, absolwent łódzkiej PWSTiF (1969r.), wykładowca reżyserii m.in. w Łodzi, Katowicach, Helsinkach i Berlinie. Od 1995r. członek Amerykańskiej Akademii Filmowej. Zdobył międzynarodowe uznanie filmami: Dekalog I – X (1989), przedstawiającymi funkcjonowanie Dekalogu we współczesnym świeci. Rozgłos przyniosły mu również filmy: Podwójne życie Weroniki (1991) oraz tryptyk – Trzy kolory: Niebieski, Trzy kolory: Biały, Trzy kolory: Czerwony (1993–1994) odnoszący się do haseł rewolucji francuskiej – wolności, równości, braterstwa. Uhonorowany licznymi nominacjami i nagrodami.

Jan Tadeusz Stanisławski

Satyryk, radiowiec, aktor i autor tekstów piosenek, współzałożyciel kabaretu Stodoła, aktor Kabaretu pod Egidą i telewizyjnego kabaretu Olgii Lipińskiej. Wielką popularnością cieszył się w latach 70-tych XXw. cykl "wykładów" radiowych z "mniemanologii stosowanej" pt. "O wyższości Świąt Wielkiej Nocy nad Świętami Bożego Narodzenia", a także telewizyjny cykl etiud "Zezem" w reżyserii janusza Zaorskiego. W swoich felietonach-gawędach Stanisławski obnażał wady narodowe, bezlitośnie wyśmiewał brak kultury, poczucia humoru, alkoholizm i powszechną korupcję.

Antoni Kazimierz Blikle (1844-1912)

Warszawski przemysłowiec, założyciel cukierni i kawiarni istniejacej od 1869r. na Nowym Świecie. Był jednym z założycieli warszawskiego cechu cukierniczego i pierwszym jego starszym. W 1903r. prowadzenie firmy powierzył synowi Antoniemu Wiesławowi Blikle, który w 1928r. przekazał ją z kolei swemu synowi Jerzemu. Antoni Kazimierz Blikle był żonaty z Honoratą (1846-1915).

Napoleon Leon Łubieński herbu Pomian (1812 - 1860)

Syn Tomasza i Konstancji Ossolińskiej, wychowanek Liceum Warszawskiego. Działacz kilturalny, publicysta, bibliofil i urzędnik państwowy.

Tadeusz Dołęga-Mostowicz

Pisarz, dziennikarz i publicysta. W latach 20tych XXw. redaktor dziennika Rzeczpospolita, felietonista używał wówczas pseudonimu C. hr. Zan. Autor kilkunastu powieści, m.in. Ostatnia brygada (druk w odcinkach 1930, wyd. książkowe 1932), Kariera Nikodema Dyzmy (1932), Kiwony (druk w odcinkach 1932, wyd. książkowe 1987), Prokurator Alicja Horn (1933), Dr Murek zredukowany i Drugie życie doktora Murka (1936), Znachor (1937), Profesor Wilczur (1939). Niezwykła popularność tych utworów wynikała z atrakcyjności fabuły, pełnej melodramatycznych i sensacyjnych powikłań, połączonych z krytyką ówczesnej rzeczywistości.

Czesław Niemen (1939-2004)

Właściwie Czesław Juliusz Wydrzycki. Piosenkarz, kompozytor, multiinstrumentalista, oObdarzony był głosem o niezwykle szerokich możliwościach, zarówno jeśli chodzi o skalę, jak i możliwości intonacyjne i brzmieniowe; był jedną z największych indywidualności polskiej sceny rockowej, wielokrotnie w awangardzie docierających do Polski kolejnych stylów muzycznych, tworząc równolegle swoją własną, całkowicie autonomiczną muzykę. Debiutował na początku lat 60tych jako piosenkarz big bitowy - m.in. wokalista zespołu Niebiesko-Czarni. Wkrótce jednak Niemen zaczął zmierzać w stronę ambitniejszej muzyki adresowanej do bardziej wymagającej młodzieży akademickiej. Największe jego przeboje to: Pod papugami, Dziwny jest ten świat. Zgodnie z ostatnią wolą artysty jego zwłoki zostały spopielone i 30.01.2004r. urna z prochami została złożona w katakumbach. Żegnało go ok. 2,5 tysięcy ludzi, w tym oficjalni przedstawiciele władzy. W momencie rozpoczęcia pogrzebu, o godzinie 13:00, z inicjatywy Marka Niedźwieckiego, wiele polskich stacji radiowych wyemitowało "Dziwny jest ten świat" oddając w ten sposób hołd Niemenowi.

Jerzy Waldorff-Preyss

Znany pisarz, publicysta, krytyk muzyczny i działacz społeczny. W latach 1936-39 był recenzentem muzycznym "Kuriera Porannego", po wojnie związany z tygodnikiem "Przekrój". Komentator muzyczny Polskiego Radia i felietonista tygodników "Świat" i "Polityka". Autor 20 książek, głównie poświęconych muzyce poważnej. Inicjator powstania Muzeum Karola Szymanowskiego w Zakopanem i Mizeum Teatralnego przy Teatrze Wielkim w Warszawie. W 1974r. założył Społeczny Komitet Opieki na rzecz Starych Powązek. Z jego inicjatywy corocznie odbywa sie tam 01.11 kwesta na rzecz ratowania grobowców, cmentarnych pomników prowadzona przez znane osobistości kultury i mediów.

Maria Dąbrowska

Powieściopisarka, eseistka, dramatopisarka, tłumaczka literatury duńskiej, angielskiej i rosyjskiej. Początkowo poświęcała się publicystyce, publikowała między innymi na łamach tygodnika "Bluszcz", także w słynnych w dwudziestoleciu międzywojennym "Wiadomościach Literackich". Powoli jednak przeszła do literatury pięknej, dając w niej oryginalnie ujęte studia psychologiczne o ludziach, często z nizin, zwykle wysnute z własnej obserwacji. Znana przede wszystkim jako autorka "Nocy i Dni", "Opowieści o Conradzie" i "Dzienników" obejmujacych lata 1914-1965.

Ignacy Mościcki

Polityk, prezydent Polski w latach 1926-1939 ale i: naukowiec, wynalazca, chemik. Absolwent Wydziału Chemii na politechnice Ryskiej, profesor na Wydziale Chemii Fizycznej i Elektrochemii Technicznej na Politechnice Lwowskiej oraz rektor tego Wydziału w roku akademickim 1925/26. Następnie jeszcze w 1926r. objął Katedrę Elektrochemii Technicznej na Uniwersytecie Warszawskim. Jako pierwszy zastosował metodę uzyskiwania na skale przemysłową azotu z powietrza. W latach 20-tych także dyrektor Kombinatu Związków Azotowych w Chorzowie. Założyciel Państwowych Zakładów Związków Azotowych w Tarnowie. Dzielnicę, gdzie zbudowano tę fabrykę, na jego cześć nazwano Mościcami. Po wyborze na Prezydenta RP użytkowanie prawa do swych patentów nieodpłatnie przekazał państwu polskiemu. Syn jednego z uczestników powstania 1861r. Pochowany na Starym Mieście w warszawie w Archikatedrze św. Jana, powyżej Stare Powązki i tylko grób symboliczny.

Jan Kiepura

Chłopak z Sosnowca, śpiewak (tenor). Debiutował w 1923 w Warszawie rola Górala w Halce. Od 1939r - za granicą; występy w teatrach operowych w Wiedniu, Berlinie, mediolańskiej La Scali, nowojorskiej Metropolitan Opera (Cavaradossi w Tosce, Rudolf w Cyganerii G. Pucciniego, Don José w Carmen G. Bizeta); liczne role w operetkach i w filmach muz. (Kocham wszystkie kobiety, z przebojem Brunetki, blondynki).

Tekst: Anna Rymarczyk - Warszawski Przewodnik Miejski
http://ostolicy.blog.onet.pl/