Oddział Muzeum Miedzi w Legnicy
Kościół Św. Jana
ul. Ojców Zbigniewa i Michała

Godziny zwiedzania:
- pn-pt: 10.00-16.00

Bilety: 2,5 zł
Bilet należy wykupić w Muzeum Miedzi (ul. Partyzantów 3).

W 1675 roku w wieku 15 lat zmarł ostatni książę legnicko - brzeski Jerzy Wilhelm. Na nim wygasła panująca w Polsce i na Śląsku dynastia Piastów. Matka Jerzego Wilhelma ks. Ludwika Anhalcka ufundowała tę kaplicę, jako miejsce pochówku i panteon sławy Domu Piastów.

Kaplicę (według projektu architekta Carlo Rossiego) wkomponowano w istniejące mury prezbiterium średniowiecznego kościoła Św. Jana. Postacie książąt i malarską dekorację kaplicy wykonał doskonale znany na Śląsku artysta wiedeński, rzeźbiarz i malarz Maciej Rauchmüller. Prace te wykonano w latach 1677 – 1679.

Przez niewielką przebudowę uzyskano ośmioboczne wnętrze z pięcioma wnękami w dolnej partii ścian, przykryte kopułą, o wspaniałym barokowym wystroju. Dekoracja malarska kaplicy dzieli się na trzy strefy. Najwyżej, w centrum kopuły znalazł się fresk z przedstawieniem Heliosa zatrzymującego swój pędzący wóz przed gwiazdozbiorem Raka. Łaciński napis na wstędze, brzmiący w tłumaczeniu: "Domy królewskie upadają, gwiazdy w pył się obracają – dziwisz się – nawet biegowi słońca kres jest wyznaczony", wyjaśnia sens tej alegorii.

W polach kopuły przedstawiono wybrane wydarzenia z historii Polski i rodu Piastów. Jest to sfera legendarno – historyczna. Poszczególne sceny (patrząc w prawo od fresku znajdującego się naprzeciw tablicy fundacyjnej) przedstawiają:

1. Piasta Kołodzieja obejmującego władzę w Polsce,
2. księcia Ziemowita sprawującego rządy ,
3. chrzest Polski w 966 roku przez Mieszka I,
4. symboliczną koronację Bolesława Chrobrego przez Ottona III w 1000 roku,
5. wykupienie zwłok Św. Wojciecha przez Bolesława Chrobrego,
6. rządy Kazimierza Odnowiciela,
7. zwycięstwo Bolesława Śmiałego nad wojskami czeskim i węgierskimi,
8. zwycięstwo Bolesława Krzywoustego nad wojskami niemieckimi Henryka V w 1109 roku.

W trzeciej strefie (poniżej okien przedstawiono historię śląskiej gałęzi rodu Piastów. Obrazy (poczynając od sceny nad wnęką centralną naprzeciw tablicy fundacyjnej, patrząc w prawo) ukazują następujące wydarzenia i sceny:

1. pogodzenie się braci – ks. Bolesława Kędzierzawego z ks. Władysławem Wygnańcem – założycielem śląskiej linii Piastów po podziale dzielnicowym,
2. walka ks. Bolesława Wysokiego z olbrzymem w czasie turnieju rycerskiego w Mediolanie,
3. książę Henryk I Brodaty z żoną – Świętą Jadwigą Śląską,
4. śmierć Henryka II Pobożnego w bitwie z Tatarami pod Legnickim Polem – 1241 rok,
5. zdobycie Krakowa przez ks. Henryka IV Probusa w 1288 roku,
6. przyjęcie przez książąt śląskich zwierzchnictwa korony czeskiej – 1327 rok,
7. budowa zamku brzeskiego przez księcia Jerzego II,
8. objęcie władzy przez księcia Jerzego Wilhelma – ostatniego Piasta.

Płyta fundacyjna z wykutym łacińskim napisem – tak brzmi w tłumaczeniu na język polski: "Bogu, Opiekunowi szczątków i pobożnym Cieniom Domu Piastów poświęcono (ten pomnik), który (ród Piastów) wziął początek z Piasta w roku 775 ery Chrystusowej, dał Sarmacji (Polsce) 24 królów i licznych panujących, Śląskowi 123 książąt, kościołowi 6 arcybiskupów i biskupów, Północy religię, naukę, urządzenia państwowe, świątynie, szkoły, miasta, zamki, mury obronne, dzięki władcom pobożnym, szlachetnym, świętym, dzielnym i łaskawym Germanię ocalił od nawały tatarskiej, który na Chrystianie najlepszym i jego synu Jerzym Wilhelmie ostatnim, lecz w zasługach najpierwszym dnia 21 listopada 1675 roku przy wielkim żalu Ojczyzny, Europy, i cesarza równo po dziewięciu stuleciach skończył się i zasłużył, aby Ludwika, księżna Anhacka, ostatnia matka Piastów pomnik ten zbudowała przodkom i pradziadom, jako tez potomnym, małżonki, synowi, sobie i pozostałej córce Karolinie księżnej Holsztyńskiej roku Chrystusowego 1679, płacząc nad urnami tych, z których mając cnotę za herolda, a świat Północy za pomnik niczego by nie potrzebował, gdyby wcześniej od głazów nie milkło wspomnienie i wdzięczność śmiertelnych".

Umieszczone na wysokich cokołach całopostaciowe przedstawienia ostatnich członków rodu : księżnej Ludwiki, księcia Chrystiana, księcia Jerzego Wilhelma i księżniczki Karoliny zostały zaopatrzone w łacińskie podpisy. Z upozowania postaci, ich smutnych twarzy i podpisów wynika, że książęca rodzina prowadzi ze sobą żałobną rozmowę. Księżna zwracająca się do męża mówi : "Biada mi samotnej", książę ją pyta : "Czemu nie pomnisz syna", ale ich syn odpowiada – "Ja także odejdę". Księżniczka Karolina pyta smutno : "Gdzie nasza nadzieja?".

Zgodnie z pierwotnym założeniem we wnękach miały stanąć sarkofagi z trumnami ostatnich Piastów. Jednak księżniczka Karolina wychodząc za mąż przeszła z wyznania kalwińskiego na katolicyzm i kazała się pochować u stóp grobowca Świętej Jadwigi w Trzebnicy. We wnęce środkowej pierwotnie stała figura Chrystusa Zmartwychwstałego – zaginęła ona w końcu XVIII wieku.

Dziś sarkofagi kryją szczątki : (od lewej) Ks. Ludwika zm. W 1680 roku, Ks. Chrystiana zm. 1672 r., Ks. Zofii Elżbiety zm. 1622 r., Ks. Jerzego Wilhelma zm. 1675 r., i Ks. Ludwika IV zm. 1663 r. Sarkofagi innych członków rodu zostały tu wstawione w XIX w. Mauzoleum było już kilkakrotnie restaurowane. Kaplica Grobowa Piastów łączy się z dwoma przejściami z barokowym kościołem Świętego Jana wzniesionym w latach 1714–25.

Tekst: Łucja Wojtasik-Seredyszyn, http://www.muzeum-miedzi.art.pl