ul. Ratuszowa

Jezuici przybyli do Grudziądza w 1622 roku za sprawą Jana Działyńskiego - starosty pokrzywieńskiego. Budowę kolegium rozpoczęto w połowie XVII wieku, a po wojnie szwedzkiej kontynuowano ją w latach 1680-99, by ostatecznie ukończyć w 1725 roku. Kolegium Jezuickie (Kolegium Działyńskich) odegrało bardzo ważną rolę polonizacyjną w Grudziądzu, było bowiem znaczącym ośrodkiem kulturalnym i edukacyjnym.

Po kasacie zgromadzenia (1781) budynek wykorzystywany był jako gimnazjum, a w latach 1816-97 znajdowało się tu seminarium nauczycielskie. W 1897 roku zakupił go Magistrat i do dziś pełni rolę Ratusza - siedziby władz miejskich.

Późnobarokowa budowla wypełnia całą pierzeję ulicy Ratuszowej, wejście zdobi zamknięty półkoliście portal, do którego prowadzą dwubiegowe schody z podestem. We wnętrzach zachowały się sklepienia kolebkowo-krzyżowe, w korytarzach wsparte są one na szerokich gurtach. Warto zwrócić uwagę na sklepienie w sieni, bowiem znajduje się tu polichromia z I połowy XVIII wieku z malowaną iluzjonistycznie kopułą, wazonami kwiatowymi w narożach i dewocyjnymi inskrypcjami w kartusikach.

W skrzydle zachodnim mieści się dawny refektarz ze zwierciadlanym sklepieniem z lunetami o bogatej stiukowej dekoracji. Pośrodku sklepienia widnieje pokaźny plafon z grupą aniołów adorujących Serce Chrystusa, a w medalionach przedstawienia emblematyczne. Dawniej refektarz był salą posiedzeń, obecnie pełni funkcje reprezentacyjne.

Z barokowej wieży Ratusza, zrekonstruowanej po pierwotnej, spalonej w 1919 roku, codziennie w południe rozbrzmiewa grudziądzki hejnał kompozycji Stanisława Szpuleckiego. Kolegium przylega od zachodu do późnobarokowego kościoła pojezuickiego pw. Św. Franciszka Ksawerego.