Najdawniejszym przekazem pisemnym o ludach zamieszkujących obszary między ujściem Wisły a Niemna jest kronika rzymskiego pisarza Tacyta, który podał pierwszy dokładniejszy opis Słowian (Wenedów) oraz ich sąsiadów. Wiadomości o plemionach Słowiańskich i Pruskich (Estów) dotarły do Tacyta za pośrednictwem kupców, którzy sprowadzali bursztyn. Z innych autorów świata starożytnego jedynie Ptolemeusz wspomina jeszcze o plemionach pruskich Galindów i Sudowów. Dokładniejsze już zapiski o ziemi Prusów są z IX wieku kiedy to Geograf Bawarski zamieszcza relację z podróży angielskiego kupca Wulfstana, opis jaki przekazał o morzu Estów i jego głównym porcie Truso.

Wulfstana, Przekaz o Słowianach nadbałtyckich
"Wisła zaś jest rzeką bardzo wielką, a nad nią leży kraj Witland i kraj Winedów. Witland należy do Estów. Wisła zaś wypływa z kraju Winedów, a wpada do morza Estów. A to morze Estów jest najmniej piętnaście mil szerokie. Potem wpada od wschodu Ilfinga do morza Estów, a przy brzegu tego morza leży Truso. I razem wpadają do morza Estów Ilfinga ze wschodu [od kraju Estów], a Wisła z południa z kraju Winedów. Tu zaś Wisła odbiera Ilfindze [jej] nazwę i wpada z [tego] morza na zachód i na północ do morza: dlatego zowie się to [miejsce] Wisłoujściem."

Pierwsze dokładne wiadomości o ziemiach pruskich leżących między państwem Mieszka I a morzem zawdzięczamy żydowskiemu kupcowi z arabskiej Hiszpanii Ibrahimowi-ibn-Jakubowi. Natomiast stworzone przez Mieszka I i rozbudowywane przez Bolesława Chrobrego państwo polskie starało się wciągnąć swych północnych sąsiadów w orbitę wpływów i poddać swej zwierzchności. Ziemie nasze należały do jednego z plemion pruskich Sasinów co w ich języku oznaczało Zające. Ziemie te leżały najbliżej granicy, stąd też pierwsze próby chrystianizacji tych ziem, pierwsza misja św. Wojciecha poniosła klęskę, następna św. Brunona również poniosła klęskę, Prusowie nie chcieli porzucić swych wierzeń dla nowego boga.

W roku 1206 papież Innocenty III wezwał duchowieństwo polskie do wsparcia wysiłków opata Łeknienskiego w dziele chrystianizacji Prus. W 1209 roku wyruszają dwaj Cystersi Chrystian i Filip, w 1213 ginie Filip, natomiast Chrystian w 1215/16 ochrzcił dwóch wodzów pruskich Surwabunę z ziemi Lubawskiej i Warpode z ziemi Łężańskiej, z obydwoma odbył podróż do Rzymu jeszcze raz otrzymali chrzest od papieża i tytuły rycerskie natomiast Chrystian tytuł biskupa Pomezańskiego a na swą siedzibę wybrał Lubawę.

Do czasów podboju Krzyżackiego osada w delcie rzeki Drwęcy opierała się chrystianizacji, choć prowadziła ożywioną wymianę handlową. Przybyli na te ziemie rycerze zakonni wykorzystali już istniejący gród na własną strażnicę, wpierw drewniano - kamienną następnie około 1370 roku przekształcona w zamek murowany. Od tego czasu ziemia ta była pod panowaniem zakonu, który to rozpoczął budowę własnego państwa. W 1226 roku Cesarz Fryderyk II w bulli z Rimini nadaje w posiadanie ziemie, które zostaną zdobyte na Prusach.

Do czasu sekularyzacji zakonu w 1525 Ostróda pozostaje w państwie Krzyżackim, po 1525 staje się miastem Prus Książęcych. Prawie przez 122 lata do roku 1657, kiedy to na mocy traktatów Welawskich przyznano suwerenność elektorowi w Prusach Książęcych, w 1701 elektor brandenburski Fryderyk III koronuje się w Królewcu na króla w Prusach i przybiera imię Fryderyka I. Poprzez tzw. "autokoronację" Królewiec otrzymał status pruskiego miasta koronacyjnego jednocześnie "awansowała" tez cała prowincja w Starej Rzeszy.

Początek XIX wieku to kolejny etap rozwoju zahamowany niestety przez wojny napoleońskie (ponad miesiąc cesarz Francuzów rezyduje na zamku w Ostródzie), które trwa do połowy XIX w. Ożywienie gospodarcze następuje kiedy rusza Kanał Ostródzko-Elbląski oraz pojawia się linia kolejowa łącząca Prusy z Rzeszą. Już pod koniec wieku Ostróda stała się ważnym ośrodkiem przemysłowym i węzłem kolejowym posiadającym warsztaty naprawy taboru kolejowego, gorzelnie, tartaki, rzeźnie, młyn i drukarnię. Dynamiczny rozwój miasta zahamowała II wojna światowa, a szczególnie demonstracja siły Armii Czerwonej po wkroczeniu do miasta, spowodowała znaczące straty w infrastrukturze miejskiej. Lata powojenne to odbudowa ze zniszczeń, jak w wielu miastach tego regionu. Ostatnie dwie dekady to ponowny dynamiczny rozwój miasta.

Tekst:Piotr Lisowski - przewodnik warmińsko-mazurski